CosmosBirds Blog

МБГ - 11.04 Веб технологи: Өнөөдөр ба Ирээдүй

2011-05-05T21:31:00.005+08:00

Сайн байна уу? Лимнукс бүлгэмээс сар болгоны сүүлийн хагасайн өдөр зохион байгуулдаг Мэдлэгийн Бямба Гараг өдөрлөгийн өнгөрөгч сарын 4 сэдвийн нэгний Screencast ийг та бүхэнд хүргэж байна.

Веб технологи: Өнөөдөр ба Ирээдүй from Tengis Batsaikhan on Vimeo.

Удахгүй өдөрлөгийн талаар дэлгэрэнгүй оруулах болно. Бусад мэдээллийгэ эндээс аваарай

DREAM BIG

2011-05-04T17:04:00.001+08:00

Хүсэл, Мөрөөдөл, Зорилго....эдгээр үгний ялгаа юунд байдаг вэ? Ерөнхийдөө бол томоохон нэг зүйлийг зааж байгаа байх. Харин хамгийн гол ялгаа нь тухайн зүйлийг тэр хэн хэр их хүсэж, хэр чухалчилж байгаагаараа, нэг үгээр бол хэмжээгээрэй ялгаатай байх бол уу? Хамгийм томоосоо жагсаавал Мөрөөдөл, Хүсэл Зорилго гэсэн байдлаар хэлж болох юм. Мэдээж хүн бүр өөрөөр л ойлгодог байх л даа. Хүн хүсэл мөрөөдөлтэй байна гэдэг маш чухал хэрэгтэй зүйл гэж боддог. Гэвч үнэхээр бодитойгоор хүсэл мөрөөдөлтэй байгаад түүнийхөө төлөө хичээж байгаа залуучууд их цөөхөн байх. Хамгийн аймшигтай нь би амралтаараа монголд очоод 10н жилийн сургулийн ахлах ангийн хүүхдүүдээс чиний зорилго мөрөөдөл одоо хүртэл юуны төлөө юу хийснийг нь асуухад хариулах хүн маш цөөхөн байсан даа... За ингээд Хүсэл Мөрөөдөл хүнд ямар хэрэгтэй, бас юу болох тухай өөрийн жаахан бодлыг хуваалцая...

Намайг ахлах сургуульд сурж байхад маань манай ангийн багш маш их ааштай, ууртай, хатуу, ер нь л нэг л тийм багш байсан. Мэдээж би багшдаа жаахан дургүй байлаа. Нэг өдөр багш маань юу болсон юм гэмээр намайг дуудаад "За 2ула гарч хоол идэе" гэх юм. Би ч нилээд гайхаад за гээд л машинд нь суулаа. Тэгээд сургуулиас маань нилээд хол бараг 30аад минут яван байж нэг Сүшигийн ресторанд ирлээ. Замдаа багш маань надаас монголын тухай, монгол хүүхдүүдийн тухай олон зүйлүүдийг асууж байлаа. Би ч хариулаад л яваад байлаа. Тэгээд өнөөх том ресторанд ороод сууж байтал багш маань "Чиний хүсэл мөрөөдөл юу вэ? Тэрнийхээ төлөө юу хийсэн бэ? Бас одоо юу хиймээр байна?" гэж нилээд нухацтай царай гарган асуулаа. Тухайн үед надад мэдээж мөрөөдөл хүсэл зорилго байсан л даа. Учир нь би хэтэрхий мөрөөдөмтгий хүүхэд байсан л даа. Магадгүй одоо ч гэсэн тийм хэвээрэй байх...хэхэ Гэхдээ тэр үед би багшдаа нэг их сайн ойлгуулж чадаагүй байх л даа. Тэгээд яг энэ миний мөрөөдөл гээд түүнийгээ бодоод хийсэн юм нэг л санаанд орохгүй байсан юм. Багш маань нилээд удаан дуугүй сууж миний утгагүй яриаг сонсоод л байлаа... Сүүлдээ би ч бүр юу хэлэхээ мэдэхгүй сандраад дуугүй болчихлоо. Гэтэл багш маань надад эмээгийнхаа ярьж өгсөн зүйлийг ярьж өгие гэж байх юм. Би за ч гэж хэлж чадахгүй дуугүй доошоо хараад л суулаа.. Одоо ярьсан тэр яриаг нь би та нарт хүргэе. Уншхаасаа өмнө та өөрөөсөө "Миний хүсэл мөрөөдөл юу вэ? Тэрнийхээ төлөө юу хийсэн бэ? Бас одоо юу хиймээр, хийж байна?" гэж асуугаад бодоод үзээрэй. Дараа нь уншаад дахиад нэг бодоод үзээрэй магадгүй таны бодсон зүйл жаахан ч гэсэн өөрчлөгдөж болох юм. За ингээд багшийн маань эмээ багшид маань, тэгээд багш маань надад ярисан тэр яриаг та нартаа хүргэе....

Нохой бөөсийг Японоор Номи (ノミ) гэдэг. Энэ хорхой, шавьж, амьтан юу ч юмб дээ өөрийнхөө бие хүчтэй харьцуулвал дэлхий дээр хамгийн өндөр үсэрч чаддаг амьтан юм гэнэ. Том жижгээрэй ойролцоогоор 1ээс 2 мм радиустай бөмблөгтэй адил хэмжээтэй энэ амьтан 1.5м-ээс өндөр үсэрч чаддаг гэнэ. Энэ амьтныг бариад лонхонд хийгээд таглавал лонхноосоо гарахийн тулд маш олон удаа, бүр мааааааш олон удаад үсэрч лонхны бөглөөг мөргөөд буцаад л буудаг. Тэгээд дахиад шантрахгүй үсрээд л байдаг гэнэ. Ингэсээр маааш олон үсэрч гарах гэж оролдсоны эцэст, нөгөөх лонхны бөглөөгөө мөргөхөө больж яааг тэр бөглөөнийхөө доохон талд 5мм хүрэхгүй зайд очоод л буцаад буудаг болчихдог юм гэнэ. Түүнээ дараа лонхны бөглөөг нь авсан ч гэсэн нөгөө нохой бөөс (ノミ) маань үсэрч гардаггүй нөгөө л бөглөөнөөс дооших байрлалдаа үсэрсээр л байдаг юм гэнэ. Уг нь бол түүнд маш их хүч, тэндээс гарах бүрэн боломж байгаа. Гэтэл тэр тэндээ л үсэрсээр байдаг гэж багш маань ярьлаа. Би ч чив чимээгүй сонсоод л сууж байлаа. Тэгээд багш маань жаахан дугуй сууж байснаа "за индээс сургууль уруу 2оос 3 цаг алхаж очих байх алхаад ирээрэй... Замдаа миний яриаг өөрийхөө мөрөөдөлтэй хамт сайн бодоод алхаарай гэж хэлээд тоцоог маань хийчихээд юу ч болоогүй юм шиг л инээгээд гараад явчихлаа. Би юу болоод байгаагаа ч сайн ойлгохгүй хэсэг ганцаараа сууж байгаад гараад л сургуулийн зүг алхаж эхэлсэн дээ. Тэгээд өөрийн эрхгүй л багшийнхаа яриа бас өөрийн мөрөөдөл хүсэл зорилгийг бодож эхэлсэн цаг ч байна эхнээс нь сайхан бодоё гэж бодоод сайхан эхнээс нь бодоод алхлаа. Маш их зүйлийг бодож ойлгож бас мэдсэн. Нэг л мэдэхэд сургууль дээрээ ирсэн байлаа. Гэтэл багш маань сургуулийн хаалган дээр зогсож байлаа. Надтай харц тулгармагцаа "За бодсон уу?" гэх юм. Би хариулах гэтэл багш маань "битгий хэл !! чи өөрөө л бодож мэдэж байхад болно" гэж хэлээд инээгээд л яваад өгсөн дөө.

Та бас энэ яриаг уншаад дараа нь өөрийн мөрөөдөлтэйгөө хамт бодоод үзээрэй танд нэгийг бодогдуулах байх.

1. Хүн өөртөө байж болох хамгийн том мөрөөдөлтэй байх ёстой !!!
Хэдий чинээ том гайхалтай мөрөөдөлтэй байна хүн түүндээ хүрэхийн төлөө төдий чинээ их зүйлийг хийж бүтээж хичээдэг. Тэгээд тэр том мөрөөдөлдөө хүрэхгүй ч гэсэн түүндээ нилээд ойртсон том зүйлд өөрөө ч мэдэлгүй хүрсэн байдаг аж. Учир нь том мөрөөдлийн төлөө та маш олом том юмыг хийж, хичээж чадсан. Тийм ч болохоор тэр том мөрөөдөлдөө хүрэхгүй байсан ч та түүндээ нилээд ойр бас нэгэн том зүйл өөрөө ч мэдэлгүй хүрсэн байх болно. Хүнд маш агуу хүч байдаг. Хүн юуг ч хийж чадна. Харин өөрийнхөө тэр хүчинд итгэх хэрэгтэй. Хэрвээ та дээрх багшийн маань ярианд гарсан нохой бөөс шиг олон хичээж байгаад дараа нь өөрийн хүчинд итгэхээ больж, өөрийгөө чөлөөлж чаддахгүй болох юм бол тэгээд л тань мөрөөдөл хүсэл зорилого талаар болно гэсэн үг. Хүний сэтгэл, нохой бөөсний чанартай !!! Маш том агуу их хүчтэй, гэвч олон оролдоод болохгүй бол шантраад тэр хүчээ гаргахаа больдог. Тиймээс хүн та хэзээ ч бууж өгч бас шантар ч болохгүй !!!

Нөгөөтэйгүүр хэрвээ та жижиг мөрөөдөлтэй байвал яах вэ? Мэдээж болохгүй зүйл байхгүй л дээ. Мөрөөдөл л бол Мөрөөдөл шүү дээ. Гэхдээ бодитоор бодоод үзвэл та жижиг мөрөөдөлтэй бол түүний төлөө жижиг л зүйлүүдийн төлөө хөлс хүч цагаа зарцуулана. Тэгээд мэдээж танд бэрхшээл гарна. Энэ үед та мөрөөдөлдөө хүрэхээргүй болло гэж бодвол та тэр жижиг мөрөөдлөөсөө илүү жижиг зүйл л хүрсэн байх болно. Харин үүний оронд том юм мөрөөдөөд бүтэхгүй бол том мөрөөдөлтэйгөө их ойрхон жижиг мөрөөдлөөс хамаагүй дээгүүр тийм зүйлд та хүрэх нь тодорхой. Тиймээс аль болох мөрөөдөл том байх тусмаа сайн байх. ...хэхэ

2. Мөрөөдлөө хүслүүдэд, Хүслүүдээ зорилгуудад, Зорилгуудаа 1 жилээр нь, тэрийгээ сараар нь, дахиад тэрийгээ өдрөөр нь, тэгээд тэндээсээ яг одоо танд юу хэрэгтэй, та юу хийх ёстойг бодож, түүнийгээ хэрэгжүүлэх хэрэгтэй. Нэг үгээр бол яг одооноос таны мөрөөдөл болтлох ерөнхий хийх зүйлийн төлвлөгөөг бүдүүвчилж гаргах хэрэгтэй. Заавал нарийн гаргана гэдэг бол нилээд хицээ. Тийм болохоор ерөнхий л байхад болно. Харин хамгийн гол нь та 7 7 хоногоор нь, эсвэл сараар нь ч юм уу яг бодидтой 1 зорилго тавиад тэрэндээ хүрэхээр хичээх, тэгээд хүрсэн бол дараагийхаа зоролгийг танив...энэ мэтээр та өөрийн жинхэнр том мөрөөдөлөө маш олон зорилгод хуваагаад 1 1ээр нь сар сараад нь биелүүлж байхад хэзээ нэгэн цагт таний мөрөөдөл биелэх нь гарцаагүй. Хамгийн гол нь хэзээ ч шантар ч болохгүй 1 зорилгоо биелүүлж чадаагүй бол дахиад үз, дахиад болохгүй бол өөр зорилго тавиад үз. энэ мэтээр үзхэд аль нэг нь болж л таараа.... Хамгийн гол нь хэзээ ч шантарч болохгүй, бас өөртөө үнэн ч байж хичээх хэрэгтэй. Өөрийгөө хуурах хамгийн тэнэг асуудал гэж би боддог.

Зүгээр л нэг жишээ сонирхоё !!

Бат НҮБ-ийн ерөнхий нарийн бичгийн дарга болмоор байна гэж мөрөөдөе. Тэгвэл НҮБ-ийн ерөнхий нарийн бичгийн дарга болохийн тулд эхлээд НҮД-д ажилд орох хэрэгтэй. НҮБ-д ажилд орохийн тулд дэлхийд зөвшөөрөгдөх маш өндөр болвсрол эзэмших хэрэгтэй. Ийм боловсрол эзэмшихийн тулд дэлхийд нэртэй том, улс гүрэнд дэлхийд алдартай том сургууль элсэн суралцах хэрэгтэй болох байх. Тийм сургуульд орохийн тулд мэдээж нилээд сайн англи хэлний мэдлэг хэрэгтэй болох байх. За тэгвэл англи хэлий маш сайн сурая. Англи хэлийг сурахын тулд тодорхой ном сурах бичигүүдийг сурлая. За 1 номийг 2оос 3 сар сайн нухая. Тэгвэл 7 хоногт 80 хуудас хийе. Тэгвэл өдөрт 30 далгал ажиллая. Эндээс 1 өдөрт 2оос 3н цаг зарцуулая. Харин яг одоо судлах номоо бэлдэе.... мэдээж бусад хичээлүүд, бас зарим нэг амралт, зугаа хэрэгтэй тул тэрийгээ бас сайн бодолцоё.

........гэ х мэтээд маш том мөрөөдлөөс маш жижиг зүгээр л нэх их хүч гаргахгүйгээ бүтээж болон олон жижиг зоролго болгож хуваагаад хичээх нь хамгийн үр дүнтэй бас өгөөжтэй байх нь тодорхой. Том юм хүсээд гэнэт том зүйл хийнэ гэж байхгүй. Батын хувьд дээрх байдлаар шантрахгүйгээр мөн өөртөө үнэн ч байх чадвал ягаад НҮБ-н ерөнхий нарийн бичгийн дарга болж болохгүй гэж. За үнэхээр болж чадахгүй бол мэдээж урьд нь маш их зүйл хийсэн учираас НҮБ-д удирдах ажил хийдэг ч юму ямар ч л байсан нилдээд өндөр зүйл хүрсэн байх байх.

За ингээд эцэс сүүлд нь нэгтгээт дүгнэж хэлэхэд хүн мөрөөдөл байхгүй бол амьдрал ямар ч утгагүй байх бол уу гэж бодож байна. Тэр дундаа маш том мөрөөдөлтэй байж түүндээ хүрэхийн тулд одоо хийж болох чадах зүйл юу байна тэрнээсээ л эхлээд хичээвэл болохгүй бүтэхгүй зүйл үгүй бол уу?!...

Хамгийн гол юу ч байсан хамаагүй өөрийн гэсэн мөрөөдөлтэй байж түүний төлөө том бишээ зүгээр л яаааг одоо би тэр мөрөөдлийнхөө төлөө юу хийж болох бэ гэдгээ л бодоод түүндээ шантрахгүй хичээж, өөртөө үнэн ч л байх хэрэгтэй байх. Яаааг одоо юу хийх хэрэгтэйгээ бодоод тэрийгээ хэрэгжүүлэхэд тийм ч их хүч хөдөлмөр шаардаад байхгүй л байх. Мэдээж цаагуураа бол та өөрийхөө мөрөөдлийн төлөө 1 алхам алхчихлаа л гэсэн үг.

За тэгээд томоос том мөрөөдөөд түүнийхээ төлөө урагшаа найзуудаа !!!

Distributed Computing

2011-03-14T02:44:00.001+08:00

Тархсан системийн талаар судлагаа хийж буй. Доор буруу суг зүйл их байх тул гарчиглагч авхай болгоон соёрхоно хэмээн мөхөсхөн оюун би вээр тунгааж амуй.

Тархсан систем

Бүдүүн үгээр

Сүүлийн үед тархмал систем (Distributed Computing) хийх шаардлага өндөр болоод байгаа билээ. Жишээ нь олон салбартай сүлжээ дэлгүүрийн бүртгэл, борлуулатын систем, олон салбартай байгууллагын ажилтан бүртгэх систем гэх мэт зүйлүүдэд тархсан системийг хэрэглэнэ.

Тархсан систем гэдэг нь хоёр буюу түүнээс дээш байршлаараа ялгагдах дэд системүүдийн нэгдсэн систем гэж ойлгож болно. Гэхдээ энэ нь төвлөрсөн системээс (centralized system) ялгаатай нь дэд систем бүр бие даан ажиллах чадвартай, дэд систем бүрийн үүрэг оролцоотойгоор тархсан систем ажиллаж байдагт оршино.

Өмнө нь болон одоо ч бидний дийлэнхдээ ашиглаж байгаа төвлөрсөн систем нь орчин үеийн шаардлага биелүүлэлтээрээ тархмал системээс дутмаг байдаг. Төвлөрсөн систем гэдэг нь олон газраас төвлөрсөн нэг системрүү хандаж ажиллах системийг хэлнэ. Жишээ нь дундаа нэг хосттой, тэр хостлуугаа сүлжээгээр дамжин олон газраас ажилладаг системүүд байж болно. Төвлөрсөн систем нь тархамл системийг бодвол эрсдэл өндөртэй, хугацаа алдах талтай байдаг ч жижиг системийн хувьд зардал бага байх нь бий.

Түүх

1945 ~ 1985 оны үе

Тооцоолуур нь харьцангуй том, түүнчлэн маш үнэтэй байв.

Ямар ч байсан тэдгээрийг яаж ийж байгаад холбов.
Бүгд төвлөрсөн систем дээр ажиллаж байв.
1980 онд Хөдлгөөнт Интернэт Төхөөрөмж (MID - Mobile Internet Device) мэндлэв.
Маш хүчирхэг микропроцессор гарч ирэв.
Тооцоолуурыг өндөр хурдаар холбох арга зам нээгдэв (WAN, LAN)

Олон тооцоолуурыг хооронд нь өндөр хурдаар холбох боломж нээгдсэн нь дэлхийг хирсэн тооцооллыг хийхэд хамгийн том цөмрөлтийг хийж өгсөн. LAN, WAN сүлжээний аргачлалууд нь бүхий л хэрэглээний тооцоолуурт (PC) таарч, өртөг багатайгаар өндөр хурдны холболтыг үүсгэж чадаж байсан тул дэлхий даяар түгээмэл болов. Нэгэнт түгээмэл болсон эл холболт дээр ТАРХМАЛ СИСТЕМ мэндлсэн билээ.

Хүнд хэмжээний бүхэл том тооцооллыг бодохын тулд олон тооцоолуурыг өндөр хурдаар кластер (cluster) болгон холбож, тооцооллоо кластерийн тооцоолуур бүр дээр хуваарилж өгсөнөөр асар бага хугацаанд, бага хүчин чадлаар үр дүнг үзэх боломжтой болсон нь тархмал системийн нэг жишээ билээ. Мөн дийлдэшгүй том өгөгдлийн санг (database) олон өгөгдлийн сангуудад хуваан хийж, түүнийгээ нэгдсэн нэг системээр холбож ажиллуулсанаар өгөгдлийн сангуудыг бие биенээсээ хараат бус дэд өгөгдлийн сан болгон хувааж, өгөгдөл алдагдах эрсдлийг асар ихээр бууруулаад зогсохгүй нэг бүхэл том өгөгдлийн сангаас мэдээлэл татах хурдаас жижиг, ойр байгаа өгөгдлийн сангаас мэдээлэл татах хурд нь түргэн байх гэх зэрэг олон олон давуу талууд гарч ирнэ. Энэ мэтчилэн тархмал систем нь орчин үеийн аврага том тооцооллыг хэрхэн хөнгөвчилж, дэлхийг хирсэн тооцооллын шинэ эринг эхлүүлж буй жишээнүүдийг дурьдаж барашгүй билээ.

Тархмал систем гэж юу вэ?

Тархмал систем гэдэг нь олон бие даасан тооцоолуурууд нэг нэгдсэн систем болж ажиллахыг хэлнэ. Өөрөөр хэлбэл (1) бие даасан, хараат бус тооцоолуурууд болон (2) нэг систем буюу холбогч програм хангамж (middleware) гэсэн хоёр хэсгээс бүрдсэн цогц систем.

Жишээ

WWW буюу Дэлхийг Хирсэн Аалзны Тор (World Wide Web) бол тархмал системийн дэлхий дээрх хамгийн том жишээ юм. Үүний одоо дэлхий даяар хувь хүн, албан байгууллага бүр чөлөөтэй ашиглах боломжтой. Facebook, Twitter, Google гээд цөм л тархмал системийн тод жишээнүүд. Дэлхий дахины өдөр тутмын хэрэглээ болох интернэтээр (Internet) дамжуулан хийгдэж байгаа бүхий л албан байгууллаг, холбоонууд.

Төвлөрсөн системээс давуу тал

Эдийн засгийн хувьд том тооцооллыг хийх супер тооцоолуур авсанаас энгийн хэрэглээний тооцоолууруудыг ашиглан, нөгцөл байдалд тохируулан тархааж хэрэглэх нь асар их хэмнэлт гаргадаг. Жишээ нь 500 сая гаран гишүүдтэй Facebook хэрвээ төвлөрсөн системтэй байсан бол өдийд дэлхийн хамгийн агуу тооцоолуур зөвхөн Facebook-ийнх байх байсан. Харин тархмал системийг ашигласнаар түгээмээл үйлдвэрлэгддэг супер тооцоолууруудыг хооронд нь холбож ашиглан онцгой загварын супер тооцоолуур бүтээлгэх зардлаас зайлхийж чадна.

Нөгөө талаас найдвартай ажиллагаа. Хэрвээ төвлөрсөн системийн төв тооцоолуур нурах юм бол систем тэр чигтээ нурна. Энэ бол асар их эрсдэлтэй зүйл, тэр тусмаа аврага том системүүд дээр байж боломгүй хар дарсан зүүд. Харин тархмал систем нь бие даасан, бие биенээсээ хараат бус дэд тооцоолууруудаас бүрдэх тул нэг тооцоолуур нурлаа гэхэд тухайн хэсэгт л асуудал үүсч, систем тэр чигээрээ нурах эрсдлээс чөлөөлөгдөнө. Мөн төвлөрсөн систем нь байршлийн хувьд тархай, алсын зайн холболтын үед хүлээлт үүсгэх магадлалтай. Харин тархмал систем нь ийм үед хамгийн нягтаршил ихтэй байршил бүрлүү дөхөж ажиллах боломжтой тул цаг хэмнэх, мэдээлэл алдах эрсдлийг мөн бууруулж чаддаг. Дээрх жишээний хувьд Facebook дэлхий даяар тархан, тухайн газар бүрт илүү хурдан ажиллагааг бүрдүүлж өгч чадаж байна.

Хурд. Хэрвээ кластер болгож холбосон үед 10,000 тооцоолуурууд тус бүр нь 50 MIPS-ээр ажилладаг байхад байх боломжгүй 500,000 MIPS-ийн супер тооцоолуур бүтээх гэж цаг алдах хэрэггүй болно. Хэрвээ 500,000 MIPS хурдтай супер тооцоолуур байсан бол 10,000 ширхэг, тус бүр нь 50 MIPS-ээр ажилладаг тооцоолууруудын кластер нь илүү хурдан ажиллах байсан байх.

Өргөтгөх боломж талаасаа тархмал систем хамгийн том давуу талтай. Төвлөрсөн системд бага, дунд, том хэмжээний өргөтгөл хийнэ гэвэл маш их зардал, магадгүй системийг тэр чигт нь солих ч шаардлага гарч магад. Харин тархмал систем нь өөрөө бага хэмжээний өргөтгөлүүдээс бүтдэг учир ямар ч асуудалгүй.

Бие даасан системээс давуу тал

Өгөгдөл хуваалцах. Маш олон хэрэглэгчид түгээмэл өгөгдлийн сангуудыг ашиглах. Бие даасан системийн хувьд өгөгдлийн сангийн ганц л системтэй байна.

Нөөцөө хуваалцах. Олон системүүд дундаа өндөр өртөгтэй зүйлсээ хуваалцаж, зардал хэмнэх боломжтой. Бие даасан систем нь бүх зүйлээ өөртөө багтаахын тулд асар өндөр зардлаар бүтдэг.

Харилцаа буюу хүнээс хүнд (Human to human) шууд хандалтыг (real time) нэвтрүүлэлт. Жишээ нь бидний ашигладаг chat, e-mail зэрэг болно. Google-ийг ашигласнаар та e-mail ашиглан хэн нэгэнд захиа бичиж болохоос гадна найзуудтайгаа чатлаж болдог. Мөн сүүлийн үед олуулаа нийлж чатлах, e-mail-ээр дамжуулан хэлэлцүүлэг үүсгэх, бүр цаашлаад олуулаа нэг бичиг баримт дээр ажиллах гээд хязгаарлашгүй олон хэрэгцээт боломжуудыг нээж өгнө.

Төлвөөс үл хамаарах. Та хаа ч байсан, яаж ч байсан боломжтой бүхий л газраас ажиллах боломжтой. Жишээ нь та интернэт орох боломжтой хаанаас ч e-mail-ээ шалгаж чадна. Гэрийн болон өвдөгний тооцоолуур, гар утасаа ашиглан дэлхийн хаанаас ч интернэт ашиглан ажлаа хийх гэх мэт байршлаас үл хамааран хандах боломж.

Зураг 1 : Тархмал системий бүдүүвч

Зураг 1-д үзүүлсэнчлэн тархмал системийн бүрхүүл (middleware) нь олон тооны тооцоолууруудыг холбож байдаг бөгөөд програм бүр нь системийг бүрдүүлэгчид байдаг.

Зорилго
Нөөцийг дундаа хэрэглэдэг байх.
Ил тод байх
Хөдлгөөнт байх.
Чадлын цараа - Ачааллыг нэмэгдүүлэхэд тохирох нөөцөөр чадал буурахгүй ажиллах чадвар. Сайн чадлын цараатай програм нь 10 дахин их нөөц өгөхөд 10 дахин их ачаалал даах эсвэл 10 дахин чадалтай ажиллах, муу цараатай програм 2 дахин их ачаалалд 10 дахин их нөөц шаардах. (bolor-toli.com)
Үл давхцаж байх.

Нөөцийг дундаа хэрэглэдэг байх

Тархмал системийг ашиглаж байгаа үед өөрт шаардлагатай ч систем дотор байгаа хэн нэгэнд байгаа алсын нөөцийг ашиглах боломжтойгоос гадна өөрт байгаа ч бусдад шаардлагатай нөөцийг систем доторх бусадтайгаа хуваалцах боломжтой байх. Жишээ нь олон тооцоолууртай албан оффисуудын дунд нэг л өндөр өртгийн өнгөт хэвлэгч байдагтай адил.

Тархмал систем доторх хэрэглэгчид бие биендээ хамгийн амар аргаар мэдээлэл солилцох боломжтой байх. Олон шат дамжлага, хүлээлт гэх зүйл байхгүй байх ёстой.

Дээрх хоёр нөхцөл байдлын хувьд хэрэглэгчид бие биендээ мээдэлэл болон нөөцөө хуваалцаж байх үед нууцлал, хамгаалалтын асуудал гарч ирдэг. Харин тархмал системийн хувьд энэ асуудлыг бусад системээс илүү давуу анхаарах хэрэгтэй.

Ил тод байх

Тархмал системд бас нэг зайлшгүй асуудал нь системд ямар нэгэн үйлчилгээ, нөөц нэмэгдэх юм бол түүнийг бүх хэрэглэгчдэд ашиглах боломжтой болгож чадах real-time мэдрэхүй. Өөрөөр хэлбэл би систем дотор ямар ямар боломжууд нэмэгдэж, ямар боломжууд хасагдаж байгааг нүднээ илхэн харах боломжтой байх ёстой.

Хөдөлгөөнт байх

Тархмал систем нь жинхэнэ утгаараа тархмал байх ёстой. Сүлжээнд холбогдсон аль ч платформ дээр ажиллах боломжтой байх шаардлагатай. Хэрэглэгч хаанаас ч өөрийн хандах эрхийн дагуу системд хандаж чаддаг, нэг газар хийсэн зүйлээ, өөр газраас үргэлжлүүлэн хийж чаддаг байх ёстой.

Хөдлгөөнт байх гэдэг нь дараах шаардлагууд болно.
Хандалт - Мэдээллийн давхардлыг хаанаас ч хандан өөрчлөлт оруулахад асуудалгүй байхаар арилгах.
Байршил - Нөөц хаана ч байсан хамаагүй байршлаас хамаарах асуудалгүй байх.
Шилжилт - Нөөцийг хаана ч байсан шилжүүлэх шаардлагагүй байхаас гадна нөөц хаашаа ч шилжиж байсан системд хамаагүй байх.
Тараалт - Хэрэглэгч бүр дээр нөөцийг таараах шаардлагагүй байх. Өөрөөр хэлбэл олон хэрэглэгч байхад нөөцийг тэр бүр дээр тараах шаардлага үгүй байх.
Олшруулалт - Олшруулсан нөөцийн шаардлагагүй байх.
Давхцалт - Нөөцийг нэгэн зэрэг олон зорилгоор ашиглаж байгаа хэрэглэгчдэд нэг нөөцийг олон хувааж давцуулахгүй байх.
Эрсдэл - Эрсдэлийг тооцож нөөцийг нөөцлөсөн байх.

Чадлын цараа

Ачааллыг нэмэгдүүлэхэд тохирох нөөцөөр чадал буурахгүй ажиллах чадвар. Сайн чадлын цараатай програм нь 10 дахин их нөөц өгөхөд 10 дахин их ачаалал даах эсвэл 10 дахин чадалтай ажиллах, муу цараатай програм 2 дахин их ачаалалд 10 дахин их нөөц шаардах.

Шаардлага
Нөөцийн зардал болон мөнгийг хянах боломжтой байх.
Гүйцэтгэлийн нуралтыг зохицуулах боломжтой байх.

Үл давцаж байх

Олон тооцоолуураас хандахад хэзээд нөөцийг хуваалцах боломжтой байх.

Зарим обектүүдийн нөөц ашиглах давхцлыг найдвартай, зөв арилгах явдлыг тархмал систем хангаж, орчинг бүрдүүлэх ёстой.

Төрлүүд

Тархмал системийн дараах тооцооллын төрлүүд байдаг:
Тархмал тооцооллын систем (distributed computing)
Үүлэн тооцооллын систем (cloud computing)
Сүлжээ тооцооллын систем (grid computing)
Кластер тооцооллын систем (cluster computing)

Мөн дараах ойлголтууд бий:
Тархмал мэдээллэийн систем
Өргөтгөсөн тархмал систем

Зорилго нь өндөр зэрэглэлийн тооцооллыг хийх бөгөөд дээрх төрлүүдийг дэлгэрэнгүй сийрүүлвээс:

Кластер нь энгийн тооцоолууруудыг өндөр хурдны сүлжээгээр холбож (голчлон LAN) супер тооцоолуурын хүчин чадлыг гаргаж авахад оршино. Өөрөөр хэлбэл олон тооцоолуур дээр нэг програм ажиллах боломжтой. Тооцоолууруудын хүчин чадлыг нэгтгэн нэг зүйл дээр ашиглах, жишээ нь том хос ажиллагаатай (core) CPU гэж ойлгож болно. Ачаллын балансыг шалган (load balancing) аль боломжтойруу нь ачааллыг явуулж, тооцооллыг олон хэсэгт хуваан, гарсан үр дүнгүүдийг дэс дарааллын дагуу нэгтгэн нэгдсэн нэг үр дүнд хүрэх боломжтой.

Харин олон кластер, үгүй бол бие даасан тооцоолууруудыг сүлжээгээр холбож, илүү том систем бүтээхийг сүлжээ тооцооллын систем гэнэ (grid computing). Өөрөөр хэлбэл ҮС, техник хангамж, сүлжээ, нууцлал, хамгаалалт зэргээрээ ялгагдах олон кластер болон бие даасан тооцоолууруудыг системчлэн холбоод нэг том сүлжээ тооцоолуур бий болгодог.

Үүлэн тооцоолол нь олон сүлжээ тооцоолууруудыг системчлэх холбож, тэдгээрийн хүчин чадлыг нэгтгэн ажиллах асар том далайцтай тооцооллыг бий болгодог. Одоогоор дэлхий дээр яригдаад байгаа технологийн чиг хандлага бол үүлэн тооцоолол мөн билээ. Үүлэн дээр ачааллын баланс шалгах шаардлагагүй.

Дүгнэлт

Тархмал систем гэдэг ойлголт дэлхийг хамарч байна. Нэгдсэн сүлжээ (internet), дотоод сүлжээ (intranet), утасгүй сүлжээ (wireless network) гээд л.

Тархмал системийн ашиглагдаж байгаа гол зүйл нь нөөцийг хувааж ашиглах боломжийг зохион байгуулахад оршиж байна.

Мөн олон нийтийн сүжлээн дээр нууцлал, хамгаалалт өндөртэй томоохон хэмжээний сүлжээг үүсгэх шаардлага гарч байна, үүнийг тархмал системээр шийдэх нь илүү хялбар учираас одоо болон ирээдүйн хөгжлийн чиг хандлага нь тархмал систем мөнөөс мөн.

Материал зүйл

http://www.slideshare.net/Rupsee/distributed-systems-1701403
http://www.boldkhuu.com/2010/04/cloud-computing.html

Өгөгдлийн сан

Ямар ч мэдээллийн системд хамгийн чулах зүйл бол мэдээлэл буюу агуулга мөн. Түүний дараа тухайн мэдээллийг хэрхэн удирдах зэрэг асуудал орно. Тэгвэл тэр өгөгдлийг хэрхэн удирдахад хялбархан, олон талын ашигтайгаар хадгалахах зэргийг шийдсэн савыг өгөгдлийн сангийн систем гэнэ.

Хобогдсон өгөгдсийн сангийн систем

Холбогдсон өгөгдсийн сангийн систем (RDBMS) нь өгөгдлийг хүснэгт зохион байгуулалттайгаар хадгалж, SQL хэл ашиглаад бичлэгүүдийг холбож ханддаг. Өгөгдлүүдийг төрлүүдээр нь ангилж, хүснэгтэд тохирох нэртэй багнуудыг үүсгэн мөр мөрөөр хадагладаг.

Бидний сайн мэдэх MySQL, PostgreSQL, MS-SQL, SQLite гээд л бүгд энэ систем дээр явагддаг.

Обектийн классийг шууд хүснэгт дээр дүрслэн, функцуудыг нь хүснэгтийн зохих баганууд дээр өгөгдлийг боловсруулан мөр мөрөөр нэмэх (INSERT), унших (SELECT), засах (UPDATE), устгах (DELETE) зарчмаар шийдэж, мөн нууцлал, хамгаалалтыг давхар шийдэж өгсөн. Энэ утгаараа ойлгоход хялбар байдаг. Мөн түгээмэл (нийт хэрэглээний 90% гаран) хэрэглэгддэг учир нэвтрүүлэлт тал дээр асуудал харьцангуй бараг гардаггүй.

Жишээ нь JOIN хийх, WHERE нөхцөл ашиглах гэх мэт. SQL хэл өгөгдлийг үнэхээр гарын дор болгож чаддаг боловч нэг асуудалтай нь өргөтгөхөд (scalabilty) хэцүү байдаг. Нэг машин дээр байсан өгөгдлийн сангаа 2, 3 эсвэл 10 машин дээр ажиллуулах шаардлага гарвал яах бол? Ингэж ажиллуулах нь хэцүү. Ажиллуулж чадлаа гэхэд JOIN, WHERE гээд сүпер түлхүүр үгс маань удаан ажиллаж эхлэнэ. Шууд хуулбар (sync) үүсгэж болох боловч энэ нь хүлээлт, алдагдал болон нөөцийг хайр найргүй цөлмөдөг.
Тэгвэл дээрх асуудлыг орчин үеийн тархмал систем дээр яаж шийдэх вэ?

NoSQL

Not Only SQL (NoSQL) буюу SQL-гүй өгөгдлийн сангуудын хувьд энэ асуудал хялбар шийдэгддэг. Ихэнх нь анхнаасаа тархмал, өргөтгөхөд хялбар байхыг тооцож хийгдсэн учраас. Гэвч NoSQL өөрийн сул талтай. Жишээ нь, SQL-гүйгээр өгөгдлийн сан ашиглаад програм бичнэ гээд төсөөл дөө. Хачин санагдана, учир нь бид ямагт өгөгдлийг хүснэгт хэлбэрээр төсөөлөөд сурчихсанд байгаа юм. Ер нь ч ихэнх тохиолдолд мэдээлэл хүснэгт хэлбэрт байх нь ашиглахад амар байдгаас тэр. SQL-гүй програмыг зохиомжилно гэдэг системийг арай өөр өнцгөөс харахыг шаардана. Жишээ нь хүснэгтэд хадгалаад, хооронд нь холбож зурдаг RDBMS-ийг бодвол шууд бие биенийхээ дотор агуулагдах мод хэлбэрээр агуулагддаг учир классийн диаграм зурах шаардлагагүй болж байгаа юм.

Мод хэлбэртэй байдал нь маш уян хатан байх нөхцлийг бүрдүүлдэгийн хажуугаар мөн өгөгдөл нь файл байх хүртэл боломжтой байдаг учир маш том давуу талтай.

http://ochko.blogspot.com

Apache Cassandra

Cassandra нь Apache сервер дээр ажилладаг NoSQL өгөгдлийн сан удирдах систем юм. Java дээр бичигдсэн, платформ хамааралгүй (cross-platform).

Анх Facebook-д хөгжүүлэгдэж эхэлсэн ба 2008 онд Google Code төсөл дээр нээлттэй хөгжүүлэгдэж эхэлсэн. Facebook нь өдгөө 500 сая гаран хэрэглэгчдийн өгөгдүүдийг боловсруулдаг учир илүү ярвигтай тооцоолол ашиглах болсоноор Cassandra-г нас биед хүртэл нь буюу ашиглах боломжуудыг нь тултал нь хөгжүүлээд, олон нийтэд нээлттэй тавьсан учир алдаа мадаг багатай, баримтжуулалт, хөгжүүлэлт тал дээр гар татах зүйлгүй сайн бүтээл болж чадсан. Дараа нь Twitter гэх мэт олон системүүд ашиглаж байсан.

Google File System (GFS) ашигладаг BigTable өгөгдлийн загварчлалыг ашиглан Dynamo төст дэд бүтэц дээр ажилладаг.

Ерөнхийдөө түлхүүр-утгуудын агуулах (key-value store) гэдэг зүйл дээр тулгуурласан түлхүүрүүдийн бүдүүвч, түлхүүрүүдийн бүдүүвч бүр олон утгууд, утга бүр бүлэглэгдсэн баганын багц (column families) агуулдаг мод бүтэцтэй.

Жишээ нь key space гэдэг зүйлийг бидний ойлгодог RDBMS-ийнхээр database гээд ойлгочиход болно. Харин column families гэдэг зүйлийг RDBMS tables жишиж болно. Column families доторх өгөгдөл бүр key болон key-ээс хамаарах column гэсэн индекстэй бас харгалзах утгаа дотороо агуулж байдаг. Ойлгомжтойгоор дараах 4 гүнтэй мод хэлбэртэй:

Keyspace -> Column Family

Column Family -> Column Family Row
Column Family Row -> Columns
Column -> Data value

Ажиллагаа нь Java OpenJDK 1.6-гаас хойших хувилбарыг шаарддаг. Сайтаас нь татаж аваад суулгачихад болно. Нээлттэй эхийн Apache lisence 2 дээр хөгжүүлэгддэг.

Python 03 - Массив

2011-03-06T10:45:00.000+08:00

Өнгөрсөн хугацаанд хуримтлуулсан багахан туршлагаасаа хуваалцахаар Python 03 цувралыг хүргэж байна.

Энэ удаад

Өмнөх хичээл дээр үзсэн array-ийг массив байдлаар матриц дээр ашиглах
Зарим нэг C-гээс Python луу шилжиж байхад гарах асуудлууд
Мөн Jython

C сурчихсан, мөн зарим нэг бодлогыг Python дээр бодох гэхээр C-гийн зарим аргачлалыг Python луу хөрвүүлэх хэрэг гардаг. Гэхдээ энэ бол зөвхөн надад тохиолдсон нь. Хэрвээ уншигч авхайд ийм асуудал гараад, түүнийгээ шийдсэн бол хуваалцаарай.

Хязгааргүй давталт

for(;;)
 return 0;

while 1:
 break

Math сан

import 

import math

Бас Java сурчихсан, Java-гийн философиос салж чаддаггүй хирнээ Python-ы авсаархан бичиглэлд дуртай нөхдөд Jython зориулагдсан байдаг юм байна.

Java дээр бичигдсэн Python ба Python кодноос Java class файл компайлдаж гаргаж ирдэг. Мөн Java-гийн сангуудыг ашиглаж болдог. Энэ тухай дэлгэрэнгүйг Python-чдын бүлгэмээс аваарай.

Нээлттэй ЭЭЖ

2010-12-30T05:14:00.000+08:00

Нээлттэй эх гэж юу вэ?

Энэ бол Open Source. Үүнийг зөв бурууг нь мэдэхгүй ч Монголчууд Нээлттэй эх гэж орчуулаад, ойлголцоод сурчихсан. Магадгүй өнөөдөр хүн бүр Нээлттэй эх, Open Source гэсэн үгсийн хаа нэг газар харчихаад, сонсчихоод, мөн олон удаа давтагдаад байхаар нь бас гайхаж байж магадгүй. Өнөөдөр би энд дахиад л тэр тухай ярьж байна. Тэдгээр хүмүүстээ зориулаад Нээлттэй эх гэж юу вэ? гэдгийг тайлбарлая.

Миний мэргэжлийн хүрээнд энэ бол лиценз. Ямар нэг код, програм, систем, төсөл бичих үед хэрэглэдэг олон олон лицензүүдийн нэг нь. Нэг үгээр бол энэ нь оюуны өмчийн зөвшөөрөгдөх эрх зүйн баримт.

Харин ядаг философитой, ямар лиценз вэ гэдгийг энгийн үгээр тайлбарлах юм бол эх код нь нээлттэй байдаг, ямар ч салбарыг үл ялган адил тэгш үйлчилэх чөлөөт байдал, хэн ч үнэгүй авч хэрэглэж болох эрх болон хэн нэгэн мөчирлөж аваад ашгийн төлөө ашигласан ч зөвшөөрөгддөг нээлттэй лиценз.

Дээрх тодорхойлолтыг ихэн монгол залуус маш хүндээр тусгаж авдаг. Бид юм хийсэн бол түүндээ хөлс авах ёстой гэсэн хуучинсаг үзэлтэй хэвээрээ байгаа учир дээрх тодорхойлолт яг л үнэгүйгээр биеэ үнэл гэж байгаатай ижил сонсогддог.

Гэвч нээлттэй эх нь бидний ашиг хөөцөлдөж ажил хийдгээс тэс хөндлөн философитой, эсрэг утгатай систем юм. Цэвэр мэдлэг, чадвар, нэр хүнд, сайхан сэтгэл дээр тулгаварласан олон олон мэргэжилтэн, хакеруудын бүхэл бүтэн том нийгэм энд цогцлож байдаг.

Тиймдээ ч нээлттэй эхийг боловсрол, туршилтанд түлхүү ашигладаг. Сонин нь ашиглах тусам л хөгжөөд байдаг тийм систем. Эндээс ашиг олж болох боловч дийлэнх тохиолдолт нээлттэй эхээр хөгжүүлэгддэг төслүүд ашигийн төлөө бус байдаг.

Уул нь дээрх бүх ярьсан зүйлс үнэхээр бүтэхгүй, бүтсэн ч хол явахгүй мэт сонсогдож байгаа биз. Хэнд ч үр өгөөжөө өгөхгүй зүйлд хэн алтан цагаа зарцуулж байдаг юм бэ?

Гэтэл өнөөдөр бидний сайн мэдэх Google, Facebook, Twitter, Apple, IBM, Oracle, MIT гээд есөн шидийн гигантууд нээлттэй эхийг амин сүнсээ болгосон байдаг.

Хүн бүхний сайн мэдэх жишээнээс эхлэе л дээ. Өнөөдөр та тооцоолуураа форматлуулаад хамгийн түрүүнд юу хийдэг вэ? Хэрвээ та Windows ашигладаг бол би үүнийг шууд автоматаар хариулж чадна, мөн дийлэнхдээ үнэн байдаг. Мэдээж шууд Internet Explorer гэгч цэнхэр e үсгэн дээр дараад Firefox-ыг татаж авдаг. Тийм ээ, өнөөдөр бидний өдөр болгоны хэрэглээ болсон алдарт Firefox чинь нээлттэй эх юм шүү дээ.

Мөн Google-ийн Android-ыг хүн бүр мэдэж эхлэж байгаа. Энэ бол зөөврийн авсаархан платформ болох ухаалаг гар утас юм. Өнөөдөр хүн бүр л smart phone авч гангарч байна, гэхдээ тэдний дийлэнх нь iPhone үгүй бол Android байгааг харж болно. Гэтэл энэ хоёр хоёуул нээлттэй эхээс их бага хэмжээгээр хамааралтай. Android бол тэр чигээрээ нээлттэй эх, бүх төсөл, код, баримтжуулалтыг та ямар ч үнэ хөлс төлөхгүйгээр харж болно. Сонирхолтой баримт гэвэл өнөөдрийн байдлаар өдөрт 300 мянган Android төхөөрөмж дэлхийд үйлдвэрлэгдэж байна. Энэ байдлаараа 2020 он гэхэд дэлхий тэр чигээрээ Android болсон байх болно.

Android-ыг нээлттэй эх юм чинь ашиг олж болохгүй гэж бодож байна уу? Тэгвэл би хэлэе. Өнөөдөр зүгээр сууж байгаад мөнгө олох алтан боломж Android дээр л байна. Та өнөөдөр Android-д зориулсан энгийн програмыг багахан логик ухаантай байхад л угсарч чадна. Нэгэнт угсарчихсан бол энэ таны мөнгө хийж болох хамгийн том боломж. Маш энгийн бүтэцтэй 5-хан програм хийгээд өнөөдөр сард 1000 ногоон аваад явж байгаа нөхөд бол Android-ын л гавъяа.

Мөн хүн бүр гар утсан дээрээс Java гэдэг халуун кофег ханаж цадталаа харсан байх. Тоглоом толглох, утсан дээрээ програм ажиллуулах болгонд энэ үг гардаг. Энэ ч гэсэн нээлттэй эх.

Өөр нэг зүйл бол дэлхийн технологийн их сургууль болох MIT. MIT бол дэлхийн шинжлэх ухааны ололт, нээлтийн эх уурхай. Тэнд л жинхэнэ хөгжлийг тодорхойлогчид боловсруулагддаг. Харин нөгөө л нээлттэй эхийн ачаар бид өнөөдөр заавал MIT очилгүйгээр, тэдэнд заавал мөнгө төлөлгүйгээр дэлхийн хэмжээний хамгийн чанартай боловсролыг олох боломж бий. Учир нь MIT-гийн бүх салбарын хичээл, лекц, семинарууд баримтжуулалт, бичлэгтэйгээ интернэтэд байгааг олж ядах зүйлгүй.

Сүүлийн үед дэлхий дахиныг давалгаалуулаад байгаа Wikileaks мөн л нээлттэй эхийн философийг баримталдаг хакеруудын бүтээл.

Энэ мэтээр олон олон жишээнүүд нээлттэй эхийг ямар том болохыг гэрчилж чадна. Өшөө яривал маш олон зүйлс бий. Учир нь энэ өнөөдөр хийгээд ирээдүйд хүлээн зөвшөөрөгдөөд байгаа агуу том хөрс мөн.

Нэгэнт бид ашиг сонирхол, нэр хүнд, мэдлэг боловсролын тухай ярьчихсан юм чинь одоо хамгийн их таалагддаг зүйлийнхээ тухай ярих гэсэн юм. Энэ бол нээлттэй эхийн хүрээлэлд багтдаг хүмүүс өөрсдөө хүртэл нээлттэй болсон байх явдал юм. Энгийнээр бол нээлттэй эх гэдэг хэдий лиценз, ашиглагдах зөвшөөрөл, бичиг баримт, хууль цааз мэт боловч үнэндээ нээлттэй сэтгэж чаддаг хүмүүсийн нэгдэл байх нь элбэг. Олон олон цагаан малгайт хакеруудаас бүрдсэн нээлттэй эхийн бүлгэм дэлхийн улс орон, хот, сургууль, албан байгууллага бүрт байдаг. Тэд бүгэд нэг л адилхан чанартай, тэр нь маш ховор нандин, хүнд байх ёстой үнэтэй чанар. Энэ бол таних ч бай танихгүй ч бай хэндбугайд ч нээлттэй байдаг тэр чанар болой.

Мөн бас нэг зүйл нь нээлттэй эхийн хөгжүүлэлтийн хэв маяг нь тухайн системийг гэрлийн хурдаар хөгжихөд нь тусладаг. Хэдхэн жилийн өмнө нээлттэй эхийг хэн ч тоодоггүй байсан бол өнөөдөр харьцуулж харах хэмжээнд аль хэдийн хүрчээ. Хэрэглээ, мэргэжлийн аль аль талдаа. Илүү гарна уу гэхээс дутуу зүйл үгүй болсоныг сэтгэл бардам хэлж байна.

Энд нээлттэй эхийн тухай бяцхан зүйрлэл хэрэглэвэл илүү ойлгомжтой байх болов уу. Эвдэлж байж эвлүүлж сурдаг. Нээлттэй эхийг хүүхдийн тоглоомтой зүйрлүүлж болно. Хаалттай эх бол аль хэдийн угсарчихсан, мөн задалж болохгүй хэмээн лацадсан тоглоом бол нээлттэй эх нь ширхэгтэй, бидний сайн мэдэх lego байж болох юм. Өөрөөр хэлбэл нээлттэй эх нь ааль хэдийн эвлүүлэхэд бэлэн болсон эвдэрхий тоглоом юм. Тэнд нэг хүүхэд тоглоомоо эвдлэх гэж ядаж байхад бид энд шууд эвлүүлж эхэлнэ.

Нээлттэй эх Монголд?

Өнөөдөр бид болоод л байна, болоод л байгаа юмыг яагаад заавал бусинуулах гээд байна аа гэсэн үхмэл бодолтой хүмүүс зөндөөн олон бий. Харин би тэдний эсрэг, харин ч байгаа зүйлийг байгаагаас нь илүү байлгахын тулд бүтээлж байгаасай, бүтээлч нэгнийгээ дэмждэг байгаасай гэж хүсдэг.

Гэвч үнэхээр өнөөдөр нээлттэй эх Монголд хатсан загасанд ус хэрэгтэй байдаг шиг л хэрэгтэй байна. Яагаад гэдгийг ярих гэвэл маш олон зүйлс бий. Эхлээд би одоо байгаа нээлттэй эхрүү орох шалтгаануудыг дурьдмаар байна.

Өнөөдөр хэн нэг технологийн судлаач олон улсын үзэсгэлэн, арга хэмжээнд ихэнхдээ оролцож чаддаггүй. Учир нь Монгол гэдэг улс техник, технологи талдаа дийлэнхдээ хар жагсаалтад орсон байдаг. Ямар нэг тийм зүйл болоход орж болохгүй улсын жагсаалт гэж байх ба тэнд Монгол гэдэг нэр байнга хадаастай байдаг нь гадуурхаж байгаа юм шиг зэвүүн, новшийн санагддаг. Гэвч тийм байхаас ч өөр аргагүй. Учир нь...

Өнөөдөр Монголын компъютер хэрэглэгчдийн 90% орчим хувь нь Microsoft Windows 98/XP/Vista/7 хэрэглэж байна. Баттай эх сурвалж биш ч гэлээ энэ бол бараг үнэн. Гэтэл тэр хэрэглэж байгаа хүмүүсийн мөн 90% орчим нь дан хулхи буюу кракдаж эвдсэн, өөрөөр хэлбэл хулгайн програм хангамж байдаг. Ямар ч хяналт, шаардлага байхгүй байгааг шаал тэнэг зүйлээс харж болно. Өнөөдөр төрийн албатууд, байгууллагууд, ажилчид нь бараг л 100% энэ системийг ашигладаг. Гунигтай нь бас л бүгд хулхиных.

За тэгээд дээр нь нэмэгдээд хэрэглээний Office, Adobe гээд албатай юм шиг явж өгнө дөө. Үнэн хэрэгтээ дээрх бүх програмууд доод тал нь 200 ногооноос эхлээд 2000 ногоон хүртэл үнэтэй байдаг.

Энэ бүгдийг би цэвэр олон улсын шинжтэй хулгай гэж хэлнэ. Энэ нь биднийг үзэсгэлэн худалдаанаас гадуурхах хангалттай баримт биш гэж үү? Жигшмээр, болимоор юм аа тэ.

Мөр өөр нэг шалтгаан бол дотоод хэрэг. За яахав, манай төрийн ордон авсан бүх хулхи системээ ориг, мөнгийг нь төлсөн, найдвартай системээр солилоо гэж бодоё. Энд юуны түрүүнд хэдэн тэрбум төгрөг зарцуулагдахаас гадна Монгол гэдэг улс Microsoft гэдэг компанийн эрхшээлд орж байгаа нь тэр дээ. Нүүрэн дээрээ инээсэн нөхөд цаагуураа юу хийгээд байгааг бид мэдэж чадна гэж үү? Үнэндээ үүнийг хэн ч мэдэж чадахгүй. Хардах л хардлага. Тиймээс л ОХУ энэ хараат байдлаас салах гэж нээлттэй эхэд 4.9 сая ногоон цацлаа, АНУ дотоод бичиг баримтын системээ нээлттэй эх болголоо, Европын холбоо бүх нийслэлүүддээ Windows-ийг хорилоо гэх мэт олон олон фактууд гарч ирнэ. Энэ бүгд хараат байдлаас салах гэсэн зөв шийдвэр юм.

Би дээр нээлттэй эх бол эвлүүлэхэд бэлэн болсон эвдэрхий тоглоом гэж ярьж байсан. Яг энэ чанарыг боловсролд маш овсгоотойгоор ашиглаж болно. Өнөөдөр энгийн хэрэглээний хичээлээс авхуулаад гүнзгий мэргэжлийн програмчлалын хичээлүүд бүгд л нөгөө л хулгайн системүүд дээр орж байна. Тэгсэн энэ их жанхуурсан заваан зүйл болж байгаа юм. Юу гэхээр нэгт бид хулгайлж байна, хоёрт бид зүгээр л хэрэглэгчид л болж байна. Зохион бүтээгч болж төгсөх ёстой сургууль мэргэжлийн хэрэглэгчдийг л үйлдвэрлэж байна. Энгийнээр бол Монголд одоогийн мэдээлэл технологийн сургуулиуд инжинерүүдийг бус энгийн нэг муу тестерүүдийг төгсгөж байна. Учир нь хаалттай систем нь зөвхөн хэрэглээний интерфэйс л болохоос биш цаад талын код нь хаалттай, онгойлгож харах боломжгүй байдаг.

Гэтэл нээлттэй эхийг боловсролд ашигласнаар дээрх дутагдалтай талууд нөхөгдөхөөс гадна өшөө олон олон боломжууд зэрэг зэрэг нээгдэх юм. Миний ярих гэж байгаа сэдвийн хамгийн чухал субъект нь боловсрол учир би үүнийг илүү дэлгэрэнгүй яримаар байна.

Юуны өмнө нээлттэй эх дээр хөгжүүлэгддэг энгийн хэрэглээний програмууд, жишээ нь офисын, тооцооллын, графикийн гэх мэтээс авхуулаад арай хүнд мэргэжлийн, жишээ нь програм хөгжүүлэгчийн, вэб дизайнер, програмистуудын хэрэглэж болох бүхий л програм хангамжууд бий. Өөрөөр хэлбэл боловсрол, сургалтанд ашиглаж болох бүх төрлийн багажууд бий.

Тэгэхээр дээрх бүгд үнэгүй гэж байгаа. Тэгэхээр бид хулгай хийх шаардлагагүй байх нь. Хулгай хийснээс хэд дахин дээр, хэрвээ бид төлбөрийг нь төлсөн хаалттай эх хэрэглэж байсан бол хэчнээн төгрөг хэмнэж болохыг та лав тооцоолж үзээд хагартлаа баярлах байх. Эдийн засаг болоод хууль эрх зүйн талаас ийм давуу талыг өгч байхад цааш нь харцгаая.

Код нээлттэй байна. Нээлттэй код гэдэг бол бид түүнийг хүссэн хэвэндээ оруулж чадна гэсэн үг. Хэрвээ баруун талын товчийг зүүн талд нь гаргах, зарим нэг алдаатай, үгүй бол хэрэглэхэд хэцүү зүйлсийг хэний ч гарыг харалгүй өөрсдөө хийчихмээр байвал нээлттэй эх энэ тал дээр үргэлж нээлттэй байдаг. Хаалттай эх байсан бол та тэр алдааг засагдахыг сар, магадгүй жил, бүр хэдэн жилээр ч хүлээж болох юм. Энэ ариун явдал биш. Мөн нээлттэй байна гэдэг нь програм хангамж чиглэлээр сурч байгаа оюутнуудад маш том мэдлэгийн эх сурвалж болж чадах юм. Бид жинхэнэ инженер болж чадна. Учир нь бид эвлүүлээд лацдчихсан тоглоомоор толгож буй бус, харин ч эвлүүлдэг тоглоомоор тоглож буй учир.

Гуравт нутагшуулалт. Та компьютерээ Монгол хэл дээр ашиглаж байсан уу? Хэзээ ч бид хаалттай систем дээр, жишээ нь Mac OS, Windows зэрэг дээр энэ боломжийг эдлэж чадахгүй байх, учир нь Монгол цөөхөн хүнтэй, бас хулгайч болохоор хэн ч бидэнтэй зууралдах сонирхолгүй байх нь ойлгомжтой. Гэтэл Firefox-ыг монгол хэл дээр ашиглаж болдог. Ubuntu, Openoffice.org гээд өчнөөн програмууд монгол хэл дээр байдаг нь бас л нээлттэй эхийн л ач гавъяа. Бид нээлттэй эхийн хүссэн програмаа эх хэл дээрээ орчуулаад, Монгол сэтгэхүйдээ тохируулан өөрчилж болно. Олон улсад стандартчилагдаагүй зөндөө л зүйл байдаг шүү дээ. Тэр болгоныг бид хаалттай эх дээр дасан зохиц гэдэг ганц л үгээр шийддэг байсан бол нээлттэй эх дээр шууд таалалдаа нийцүүл гээд ханцуй шамлан орох боломжтойд болдог.

Олон хүмүүс орчуулга хэнд ч хэрэггүй гэдэг боловч өнөөдөр ОХУ, Япон, Солонгос гээд бүх л технологийн мангас орнууд эх хэл дээрээ бүх зүйлийг ашигладаг. Бид яагаад болохгүй гэж.

Мөн хамгийн том давуу тал бол нээлттэй эхийн ертөнц бол байнга буцалж байдаг амьд организм мэт. Үргэлж хөдлгөөн дунд оршдог. Хэнд ч, ямар ч асуудал гарсан бай түүнийг гайхамшигтай хардун хугацаанд шийдэж өгдөг ганц систем бол нээлттэй эх. Өөр ямар ч систем нээлттэй эх шиг хурдан ажиллахгүй. Жинхэнэ дэлхийг хирсэн хөгжүүлэлтийн механизм мөн учир, дээр нь өдөр ирэх тусам дэлхийг хамарсаар байгаа учир яг л CNN, BBC, TIME гэх мэт мэдээллийг архаг мангаа нар YouTube, Twitter мэтийн өмнө өвдөг сөхрөн, гүйцэхгүй нь гэдгээ албан ёсоор зарладаг шиг бусад хаалттай системүүд нээлттэй эхийн өмнө бахардан унаж, цагаан тугаа өргөх өдөр ойрхон байна.

Энэ мэт олон олон боломжууд биднийг хүлээсээр атал бид гараа дүрж завааруулахаас айгаад л суугаад байгаа цаг хугацаа бүр бидний хойч үедээ үлдээж байгаа өр, өвлүүлж байгаа нүгэл төдий чиний зузаараад л байна гэсэн үг юм.

Ингээд бид нэгэнт нээлттэй системийг өөрийг болгож чаддаг боловсон хүчинтэй болсон цагт юуг ч хийж чадна. Улсынхаа системийн аюулгүй байдлыг бид өөрсдөө хангана. Дотоодын бүхий л тооцооллын ажлыг бид өөрсдөө хийхээс гадна дэлхий дахинаа хүлээгдээд байгаа Монгол сэтгэхүй доорх бүтээлүүдийг дэлхийд нийлүүлж, бүр цаашлаад бид дэлхийн хэмжээний системүүдийг дотооддоо, ямар ч газрын баялагаас хамаарахгүйгээр, цэвэр оюуны олборлолтоо дахин дахин боловсруулж, илүү төгс бүтээл болгон, Монгол гэдэг бэрнд нэрийг дэлхийн хүн бүр гоёх хэмжээнд хүргэж чадна.

Энэ нь дан ганц миний мэрэгжлийн салбарт бус бүх залуусын сэтгэхгүй байх нь зөв. Би дээр нээлттэй эх гэдэг нь нээлттэй сэтгэхийг хэлдэг гэж хэлж байсан. Монголын бүх хүүхдүүд багаасаа нээлттэй боловсролыг олж авсанаар насан туршдаа нээлттэй зан чанартай хүн болон төлөвшинө. Хөгжлийн хамгийн том гарц бол нээлттэй байх явдал гэдэгт итгэ. Нуух, буглах гэдэг бол хамгийн том тэнэгтэл. Таны хийж чадахгүй байгаа тэр үнэтэй санааг хэн нэг хийж чаддаг хүн авсан нь таны дотор дуусахаас хэд дахин илүү шүү дээ.

Эцэст нь хэлэхэд Монгол ард түмэн угаасаа нээлттэй байсаныг түүх харуулна. Гэрийнх нь хаалганд цоожны цүү гэж байгаагүй, учир нь тэд хэнээс ч юугаа ч харамладаггүй. Ядарсан хүн ирвэл аяга цай ууг хэмээн гэрээ онгорхой, эзгүй орхихдоо хүртэл хоол цай хөргөөд, орхиод гардаг, холын гийчин дөхөж явахад хоол цайгаа өөрөөсөө ч харамлан тэднийг тосдог байсан Монгол заншил бид эртнээс нээлттэй ард түмэн байсан юм аа гэдгийг гэрчилнэ.

Иймээс хэн хүнгүй нээлттэй, хэн хэндээ харамгүй байцгааж, дэлхийд хүлээгдээд байгаа Монголын дараачийн даяарчлалыг бүтээцгээе. Одоо л бидний үе эхлэж байна, энэ бол онцгой үе. Өөрчлөлт, хөгжил, шинэ үе бидний гарт.

Groovy&Grails step by step 2 String definition , Methods&Closures , Collections

2010-12-18T18:31:00.003+08:00

Грүүви хэлний хичээлийг үргэлжлүүлж байгаадаа баяртай байна. Учир нь groovy нь товч бичиглэл, бичиглэлийн олон сонголт , гайхамшигтай чадварлаг операторууд , бүх төрөлд ашиглагдах боломж гээд л маш олон давуу талтай. Энэ нь python хэлнээс ч давуу гэж хэлж болохоор юм.
String төрлийг тодорхойлх , хэрхэн ашиглах
Энгийн стринг: Грүүви хэлэнд стринг (String) ыг тодорхойлох 3 төрөл байдаг.

// 1. Quote
def helloChris = "Hello, Chris"

Грүүвий нь мөн GString гэж нэрлэгдэх стрингийг ашигладаг. Энэ нь яг л жирийн стринг мэт гэхдээ стринг дунд эмбэддэд байдлаар ${...} тэмдэгтээр шинэ стрингийг үүсгэж болдог давуу талтай.

//2. Single quote
def helloJoseph = 'Hello, Joseph ${helloChris}'
//3. Slashy string
def helloWinPath = /C:\windows\system32/

Олон мөрт стринг нь 3 single quote ( ‘’’ ) болон 3 double quote (“””) г ашигладаг. Энгэснээр электрон шуудангийн загвар болон маш олон төрлийн эмбэддэд document (Жишээ нь: xml , html гэх мэт) ыг String төрөлд ашиглах явдал юм.

def multiLineQuote = """
Hello, ${name}
This is a multiline string with double quotes
"""

Methods and Closures: Грүүви хэлэнд дахин ашиглагдах кодын блокийг 2 аргаар тодорхойлно. Үүнд: Method , Closure.
Жавагийн уламжлалт функц тодорхойлох

public String hello(String name) {
return "Hello, " + name;
}

Грүүви функц тодорхойлох

def hello(name) {
"Hello, ${name}"
}

Санамж:

Грүүви нь return statement ыг агуулаагүй байсан ч байнга өгөгдөл буцааж байдаг нь сүүлчийн мөр юм . Энэ нөхцөлд буцаах утга нь GString төрлийн “Hello ${name}”
Хандалтыг заах public ыг энд тодорхойлдоггүй. Учир нь грүүви хэлний бүх класс properties public хандалттай байдаг

Closure нь {} угалзан хаалтанд байрлах дахин ашиглагдах обект төрлийн код юм.

//1
def name = "Gundsambuu"
def printClosure = { println "Hello, ${name}" }
printClosure()
name = "World"
printClosure()
Санамж : Клосюр нь обект харин функц бол тийм биш
Hello, Gundsmbuu
Hello, World
//2
def printClosure = {name , age -> println " ${name} : ${age}" }
printClosure("Gundsambuu", 20)
printClosure "World" , “i don’t know”

Hello, Gundsmbuu : 20
Hello, World : “i don’t know”

клосюрыг property болгон дамжуулах

def list = ["earth", “moon", "sun"]
def sayHello = { println it }
list.each(sayHello)

Энэ тохиолдолд sayHello нь property харин түүний утгууд нь клосюр болж байна.

Collections: Грүүви хэл нь lists, ranges, sets, arrays, maps гэх төрлийн collection уудыг дэмждэг. Эдгээрийг хэрхэн тодорхойлох ашиглахыг харцгаая.

def emptyList = []

arrayList ыг тодорхойлохдоо [] хаалт байхад л хангалттай мөн жавагын java.util.List ийг ашиглан new ArrayList() гэж тодорхойлж ч болно.

println emptyList.class.name // java.util.ArrayList
println emptyList.size // 0

def list = ["Chris"] // List нь 1 элемэнттэй тодорхойлогдож байна
// Элемэнт нэмэх
list.add "Joseph" // жавагийн үндсэн add функц нь хаалт байхгүй ч байж болно.
list << "Jim" //   << нь left-shift operator юм.  
println list.size // 3  
// Iterate ыг List д ашиглах 
ist.each { println it } // Chris Joseph Jim  
/ Access items in the list 
println list[1] // Joseph // Index ээр нь хандах 
list[0] = "Christopher" 
println list.get(0) // Christopher  
list.set(0, "Chris") // Set the 0 item to Chris 
println list.get(0) // Chris  
list.remove 2 list-= "Joseph" // Overloaded - operator 
list.each { println it } // Chris  
list.add "Joseph" list+="Jim" // Overloaded + operator 
list.each { println it } // Chris Joseph Jim 
println list[-1] // Jim

Ranges нь эхлэл төгсгөлөөр нь тодорхойлох Comparable төрлийн массив юм

def numRange = 0..9  // range ыг тодорхойлохдоо  \эхлэл 2 цэг төгсгөл\  
println numRange.size() // 10 
numRange.each {print it} // 0123456789 
println numRange.contains(5) // true 

def alphaRange = 'a'..'z'  // тэмдэгтээр range тодорхойлох 
println alphaRange.size() // 26 
println alphaRange[1] // b 
def exclusiveRange = 1..<10 
println exclusiveRange.size() // 9 
exclusiveRange.each {print it} // 123456789 
println exclusiveRange.contains(10) // false 

def reverseRange = 9..0 
reverseRange.each {print it} // 9876543210  
Range ын ашиглалт 
//Java хэлбэрийн давталт давталт  
for(int i=0;i<=9;i++) { println i }

Грүүвигийн range ашиглах давталт

for (i in 0..9) { println i }

Мөн тэмдэгтээр давтах

(‘a’..’z’).each { c->
println c
}

Sets нь давхараагүй, эрэмбэлэгдээгүй обектын цуглуулга юм

def emptySet = [] as Set
println emptySet.class.name // java.util.HashSet
println emptySet.size() // 0
def list = ["Chris", "Chris" ]
def set = ["Chris", "Chris" ] as Set
println "List Size: ${list.size()} Set Size: ${set.size()}" // List Size: 2 Set Size: 1
set.add "Joseph"
set << "Jim"
println set.size() // 3
println set // ["Chris", "Jim", "Joseph"]
// Iterate over the set
set.each { println it }

set.remove 2
set-= "Joseph" // Overloaded - operator
set.each { println it } // Chris
set+= "Joseph"
set+= "Jim"
set.each { println it } // Chris Joseph Jim
// Convert a set to a list
List = set as List
println list.class.name // java.util.ArrayList
println set.asList().class.name // java.util.ArrayList
println set.toList().class.name // java.util.ArrayList

Maps нь давтагдашгүй түлхүүр болон утгын хослол бүхий эрэмблэгдээгүй цуглуулга юм.

def emptyMap = [:]  // java.util.LinkedHashMap map тодорхойлохдтоо [:] ыг ашиглана
 println emptyMap.getClass().name //java.util.LinkedHashMap
 println emptyMap.size() // 0

 def todos = ['a':'Write the map section', 'b':'Write the set section']
 println todos.size() // 2
 println todos["a"] // Write the map section
 println todos."a" // Write the map section
 println todos.a // Write the map section
 println todos.getAt("b") // Write the set section
 println todos.get("b") // Write the set section
 println todos.get("c", "unknown") // unknown, Энэ тохиолдолд c тодорхойлогдоогүй
 // харин одоо хэвлэж үзэхэд c түлхүүр нэмэгдсэн байна 
 println todos // ["a":"Write the map section", "b":"Write the set section", "c":"unknown"]

 todos.d = "Write the ranges section"
 println todos.d // Write the ranges section
 todos.put('e', 'Write the strings section')
 println todos.e // Write the strings section
 todos.putAt 'f', 'Write the closure section' // Notice () are optional
 println todos.f // Write the closure section
 todos[null] = 'Nothing Set' // Using null as a key
 println todos[null] // Nothing set

 // Print each key/value pair on a separate line
 // Note: it is an implicit iterator
 todos.each { println "Key: ${it.key}, Value: ${it.value}" }
 // Print each key/value pair on a separate line with index
 todos.eachWithIndex { it, i -> println "${i} Key: ${it.key},
 Value: ${it.value}" }
 // Print the value set
 todos.values().each { println it }

Дараагийн нийтлэлдээ groovy regex буюу groovy regular expression ыг оруулна

Groovy&Grails step by step

2010-12-16T00:22:00.121+08:00

1995 он интернетийн хөгжил балчир , ихэнх веб сайтууд /static/ тогтмол мэдээлэл дээр тулгуурлаж, эх кодын орчинд мэдээллийг өөрчилдөг байсныг халснаар java дэлхийг өөрчилсөн. Харин сүүлийн хэдэн жилд маш олон програмчлалын хэл өрсөлдөх болж жава виртуал машины халааг залгуулан авах болсон. Эдгээр олон хэлнээс ур чадвар, бүтээмжээрээ онцгойлон GROOVY нь JVM орчинд ашиглагдахаар бүтээгдсэн. Groovy нь jvm ы нягт byte-code д интеграцлагдсанаар java г groovy тэй нэгтгэх эсвэл groovy г java тай нэгтгэхэд хялбар болсон юм. Гэхдээ groovy хөгжүүлэхийн тулд зөвхөн JDK хангалтгүй. GDK буюу groovy development kit нь JDK ын үндсэн санд шинэ нэмэлтүүдийг оруулсан. Харин ажиллулахад JVM байхад л хангалттай .

Groovy сэдвийн анхны нийтлэл учираас өөрийн дуртай програмчлалын хэлээ (реклам) танилцуулга байдлаар оруулахаар шийдлээ.

Грүүви товчхон :

Жава виртуал машинд ажиллахаар зориулагдсан хүчирхэг динамик хэл
Жава хөгжүүлэгчдийн хувьд грүүвийг сураад байх зүйл бараг л үгүй
Ямар ч нэмэлт холбоосгүйгээр жава класс болон сангуудыг ашиглах боломжтой
Програмчлалын үе шатуудыг харьцангүй багасгасан
Скрипт болон компайлдсан байдлаар ашиглах боломжтой

Грүүви суулгах:
a) OSX

http://groovy.codehaus.org/Download сүүлчийн stable хувилбарыг татна .
groovy-binary-X.X.X.zip file ыг өөрийн боломжит хавтсанд задална
GROOVY_HOME environment ыг задалсан хавтастаа зааж өгнө.
%GROOVY_HOME%\bin системийн path д %GROOVY_HOME%\bin ыг зааж өгнө

b) Ubuntu

$ sudo apt-get install groovy

Грүүвийг жаватай харьцуулахад асар их бичиглэл , үр ашиггүй тэмдэгтүүдийг халан илүү боловсронгуй шинэ оператор болон клосюрууд нэмэгдэн илүү динамик болсноор програмчлалын явц , код бичих хурдыг нэмэгдүүлсэн юм. Мөн IDE болон нүсэр багажуудын шаардлага үгүй болсон.

Java Hello world :

public class Hello{
  public static void main(String[] args){
    System.out.println("Hello" + args[0] + "may Java be with you" );
  }
}

Groovy Hello World Hello.groovy :

println "Hello ${args[0]}, may Groovy be with you."

Бичсэн скриптээ доорх коммандаар ажиллуулна

>groovy Hello "CoSMoSBirds"

Гаралт нь :

Hello CoSMoSBirds, may Groovy be with you.

Java Bean :

Public class MyBean implements Serializable {
      private String myProp;
      public void setMyProp(String myProp){
         this.myProp=myProp;
      }
      public String getMyProp(){
         return this.myProp;
      }
   }

Groovy Bean:

class MyBean implements Serializable {
      String myProp
   }

Java Iteration:

for (Iterator it=coll.iterator(); 
   it.hasNext(); ) { 
     Item item=(Item)
     it.next(); 
     //some code 
   } 
   for (Item item : coll) { 
      // some code 
   }

Groovy Iteration:

coll.each( item-> /* some code*/) 
  coll.findAll(it % 2 == 0).each( /* some code*/) 
  new File(‘test.txt’).eachLine { println it }

За энгээд groovy гын дараагын нийтлэлдээ

groovy string ын төрлүүд , хэрхэн ашиглах
closure ын төолүүд , хэрхэн ашиглах
Collection ы төрлүүд , хэрхэн ашиглах гэсэн сэдвүүдийн дагуу оруулна аа.

Python 02 - Array

2010-12-10T23:35:00.011+08:00

Ингээд Python хичээлээ үргэлжлүүлж байгаадаа туйлын их баяртай байна. Учир нь Python үнэхээр бүх чиглэлд хүчээ олж чадсан, сурахад, хөгжүүлэхэд, гүнзгийрэхэд, хакдахад гээд есөн шидээр нь гайхамшгийг мэдрүүлж чаддаг хэл тул, мөн хүү Монголд нэг үеэ бодвол Python хэлийг сонирхогчид олон болсоны үндсэн дээр ийн хүү Python хэлийг анхлан сурч буй миний бие хичээлээ үргэлжүүлж байна.

Ер нь бол манай блогоор зочилогсдын дийлэнх хувь нь програмчлалын тодорхой мэдлэгтэй, анхан шатны бодлогыг бодчихдог хүүхдүүд орж ирдэг. Өөрөө хэлбэл мэргэжил нэгтнүүд. Тэгээх би энд array буюу массив гэж юу вэ гэдгийг тайлбарлаж нуршихаас илүүтэй, харин ч шууд массив-ыг python дээр хэрхэн нэвтрүүлэх тухай заая гэж бодлоо. Маш авсаархан хичээл ч гэсэн нийлээд төсөөлөл өгнө байх аа.

Array буюу бидний ярьдгаар массивыг пайтон хэл дээр дүрслэхэд тийм ч хэцүү биш. Өгөгдлийн жагсаалт бүтэц буюу жагсаалт (list) нь пайтон дээр шууд нэвтэрсэн байдаг. Үүн дээр тулгуурлан array-ийг пайтон дээр шийдсэн байдаг.

Жишээ нь бид a гэж хувьсагч үүсгээд түүндээ жагсаалтад утга нэмэх append() функцыг ашиглах юм бол a маань шууд жагсаалт болж хувирна. Харин a=[] гэж зарлахад a гэдэг жагсаалт үүсчихнэ.

>>> a = []
>>> print a
 []
>>> a.append("a")
>>> print a
 ['a']
>>> a.append("b")
>>> print a
['a', 'b']

Ер нь нэг хэмжээст массивыг (1D array) шууд жагсаалт төрлөөр дүрсэлж болно. Харин олон хэмжээст (2D, 3D...) бол яах вэ? Асуудлын шийд нь пайтон дээр жагсаалт дотор жашсаадь буюу жагсаалт нь өөрөө дэд жагсаалттай байж болдог.

>>> b = []
>>> b.append([])
>>> print b
[[]]
>>> b.append([])
>>> print b
[[], []]
>>> b[0].append("a")
>>> b[0].append("b")
>>> b[1].append("c")
>>> b[1].append("d")
>>> print b
[['a', 'b'], ['c', 'd']]

Ингээд би 2 хэмжээст массивиыг дүрсэлж чаддаг болсон юм чинь яг энэ аргаар цааш нь хэдэн ч хэмжээст массивыг жагсаалт дотор жагсаалт байдлаар дүрсэлж болно. Дуудахдаа яг л C дээр дуудаг шиг, Харж байгаарай

>>> print b[0][1]
b

Django for noob 1

2010-12-06T22:35:00.000+08:00

Энэ удаад агуу олон эхлүүлээд хаясан хичээлүүд дунд Django нэмэгдэх нь шиг байна. Заза тоглосон юм аа, удахгүй Terminal, Git, Python гээд олон олон эхлүүлсэн хичээлүүдээ үргэлжлүүлэх болно оо.

Харин энэ удаа Django буюу Python дээр тулгаварласан MVC архитектуртай Web Application Framework-ийн тухай, хэрхэн суулгах, яаж ажиллуулах тухай эхний шатны зүйл бичие гэж бодлоо. Учир нь би дөнгөж Django судлаж эхлэж байгаа юм л даа.

Монголын Python-чдын бүлгэм буюу PYC-гийн хүндэт гишүүн, миний багш (би дагаар орсон юм) Melug-ийн бичдэг djangomn.blogspot.com гэдэг блог бий, түүгээр ч гэсэн орж байгаарай.

Эхний удаад бол суулгах, ажиллуулах, баазтай холбох тухай л үзэе, учир нь би өөрөө дөнгөж судлаж байгаагаа хэлсэн шүү дээ. Суулгах хэсгийг бол ингэж задлаад, эндээс татаад гэж нуршилгүйгээр шууд л эхлэедээ.

Сайтаас нь татаж аваад, задлаад, задласан хавтасруугаа ороод дараах тушаалыг өгнө

$ sudo python setup.py install

суугдаж дууссаныг мэдэхийг хүсвэл доорх тушаалыг өгөхөд django manual гарч ирэх ёстой

$ django-admin.py

django-admin.py гэдэг нь файл биш харин тушаал болсон байгаа. Өөрөөр хэлбэл системийн хаанаас ч дуудаж болно гэсэн үг. Хаанаас дуудаж байгааг шалгахыг хүсвэл

$ type django-admin.py

ямар ч тушаалыг дээрх type тушаалаар хаанаас, яаж ажиллаад байгаа мэдээллийг авч болдог.

Төсөл эхлүүлэх

Төсөл эхлүүлэх гэж буй хавтасруугаа, жишээ нь /var/www/-руу ороод дотор нь доорх тушаалыг өгнө

$ django-admin.py startproject myproject

Ийнхүү бид myproject гэсэн хавтастай боллоо. Өөрөө дотуур нь сонирхох зүйл байвал сонирхоорой. Хамгийн гоё нь маш төсөр юм билээ. Framework гэхэд дөнгөж суугдсан байдал нь хэдхэн файл. RoR ч юм уу Symfony бол үнэхээр төвөгтэй, хаана юу байгаа нь мэдэгдэхгүй олон зүйл бий.

Ингээд анхны удаагаа төслөө ажиллуулж үзэцгээе

$ python manage.py runserver 8080

дээрх тушаалыг өгөхөд сервер 8080 прот дээр ажиллаж эхлэх ба localhost:8080 гэж хандаад ажиллаж байгаа кодынхоо үр дүнг харж болно. Зогсоохдоо зүгээр л ^C дарчихна.

Баазтай холбох

Django нь MySQL, PostgreSQL, SQLite гэх мэт, ер нь л бидний мэддэг бүхий л баазуудтай асуудалгүй холбогдоно. Гэхдээ тухайн баазтай холбогдох сан хэрэгтэй.

Юуны өмнө settings.py файлруу ороод баазын тохируулгыг хийж өгнө. Баазын тохируулгыг доорх хэлбэртэй хийж болно. Жишээ нь би доор MySQL баазтай холбохоор тохируулая.

DATABASES = { 
    'default': {
        'ENGINE': 'django.db.backends.mysql',# Add 'postgresql_psycopg2', 'postgresql', 'mysql', 'sqlite3' or 'oracle'.
        'NAME': 'firstdjango',               # Or path to database file if using sqlite3.
        'USER': 'root',                      # Not used with sqlite3.
        'PASSWORD': 'root',                  # Not used with sqlite3.
        'HOST': '',                          # Set to empty string for localhost. Not used with sqlite3.
        'PORT': '',                          # Set to empty string for default. Not used with sqlite3.
    }   
}

Ийнхүү зөв хадгалаад гарсан бол баазтайгаа холбоно.

$ python manage.py syncdb

Энэ үед хэрвээ таны тооцоолуур дээр python-mysqldb сан суугаагүй бол MySQLdb уншихгүй байна гэсэн алдаа заах болно. Хэрвээ тэгэх юм бол дараах тушаалыг өгөөд л python-mysqldb санг суулгачихна

$ sudo apt-get install python-mysqldb

Ингээд баазтай холбох дээрх тушаалаа дахиж өгөхөд л шаардлагатай app-уудын (app гэдэг ойлголтыг дараа тайлбарлана) хүснэгтүүд бааз дээр үүсэх болно.

$ python manage.py syncdb

Аан тийм, бас баазтай холбох явц явж байгаад таниас нэр, цахим хаяг, нууц үг асууж магад. Учир нь таны системд authentication буюу нэвтрэлтийн app суусан байдаг. Түүнд зориулж анхны хэрэглэгч буюу admin эрхтэй хэрэглэгчийг үүсгэж байгаа л хэрэг. Асуусан юмыг нь л гуйлгуулгүйгээр хийчихээрэй.

КОМ 2 - Nmap network discovery tool (by Erdenezul) болж өнгөрлөө

2010-12-04T12:09:00.000+08:00

Удаахь КОМ дээр Эрдэнэзул Nmap сүлжээний тандагч багажийг ашиглах талаар хичээл орлоо.

Nmap гэдэг нь ерөнхийдөө сүлжээ чагнах зориулалттай ба үүнийг ашиглан сүлжээг сканердах, тагнах, тандах гэх мэт үйлдлүүдийг хийж болно. Гарсан үр дүнгээс нь тухайн сүлжээний аюулгүй байдал, сул тал, эмзэг байдлыг нь мэдэх боломжтой, үүний эсрэгээр шууд тухайн сүлжээрүү довтлох, халдах зэрэг үйлдлүүдийг ч хийж байна.

Энэ удаад Эрдэнэзул nmap-ийн script буюу lua хэл дээрх script-үүдийг хэрхэн ашиглах, мөн хэрхэн өөрөө script бичиж ажиллуулах талаар дурьдлаа.

/usr/share/namp дотор скриптүүд бий
/usr/share/nmap/scripts/

nmap IP - онгорохой портууд
nmap IP -sV -22 - 22 дугаар порт дээр SSH-ийн ямар version ашиглаж байгааг харах
nmap IP/22 -p22 - IP-гийн netmask 22 range доторх бүх IP-гийн 22 портыг шалгана
225.5.192:8
nmap --script dns-recusion IP - nmap-ийн script-ийг тухайн IP хаяг дээр ажиллуулна
nmap-ыг ашиглан Монголын бүх IP-рүү хандан, серверүүдийн хэнд нь Windows, хэд нь Unix/Linux байгааг харж болно
nmap.org/nsedoc - скриптүүдийн manual

Мөн үүнтэй төстэй Wireshark, Aircrack-ng гэх мэт багажууд байдагийг ч дурьдлаа.

Үүнийг ашиглаад сүлжээрүү довтлох, халдах гэхээсээ илүү тухайн сүжээний аюулгүй байдлыг хангах, эмзэг байдлыг нь олохын тулд цагаан малгайтангууд голцуу ашиглаж байна.

Жишээ нь skytel.mn сайтын SQL injection сул талыг олох туршилт хийсэн боловч амжилтгүй болсон. Учир нь үүнийг нилээд өмнө нь олоод, цагаан малгайтны ёсоор мэдэгдсэн нь ийнхүү засагдсан бололтой. Энэ мэт муу гэхээсээ илүү сайн үйлсэд ашиглах нь хакеруудын ёс билээ.

Энэ удаад сэдэв авсан Эрдэнэзулдаа баярлалаа. Дараа дараагийн КОМ өдөрлөгүүд үргэлжилнэ...

КОМ 2 - Nmap

2010-11-30T18:14:00.002+08:00

Өнгөрсөн долоо хоногт буюу XI/27-ны Бямба гарагт манай бүлгэмийн анхны мэдлэгийн өдөрлөг буюу KOM (Knowledge Open Meeting) КтМС дээр болж өнгөрсөн ба сэдвийн материалыг эндээс уншаарай. Энэ завшааныг далимдуулаад КтМС-ийн 214 өрөөнд суугаа Эрдэнэбат багшид өдөрлөгийг дэмжиж, туслалцаа үзүүлсэнд нь баярласнаа илэрхийлэе.

Харин энэ долоо хонгийн буюу KOM 2 өдөрлөг XII/4 өдөр КтМС-ийн 204 тоот лабораторид 10:00 цагаас Nmap сэдвээр тавигдах болсоныг зарлаж байна. Уг сэдвийг бүлгэмийн гишүүн Эрдэнэзул тавих ба КтМС-ийн оюутнууд та бүхэн өргөнөөр хүрэлцэн ирнэ үү?

Жич: Уг өдөрлөг зөвхөн КтМС-ийн оюутнуудын хүрээнд явагдах болно. Учир нь КтМС-ийн үүдэнд байрлах гадны хүн үл нэвтрүүлэх төхөөрөмжөөр өөр бусад гадны хүн нэвтрэх боломжгүй. Дараа дараагийн КОМ-ыг нээлттэй эхийн соёлыг дэмждэг бүхий л оюутан залуустаа нээлттэй байхаар хийнэ гэдгээ амлая. Монголын нээлттэй эхийг хэрэглэгч залуус олон болох болтугай.

Git for noob 2 (for CosmosBirds KOM)

2010-11-27T01:03:00.001+08:00

Хувилбар Удирдах Систем (ХУС) буюу Version Control System (VCS) гэж юу вэ?

Ямар ч ажлыг хийхэд өчигдөрийн туршлага дээр тулгуурлаж маргаашид зориулсан баримтжуулалтыг өнөөдөр хийх хэрэгтэй болдог. Өөрөөр хэлбэл бүх зүйл баримттай, баримтжуулалттай байх хэрэгэй. Компанид ирсэн, явсан бичиг гэж архив дүүрэн цаас байдаг шиг програмын код хөгжүүлэхэд ч гэсэн тийм зүйл хэрэгтэй. Тэр хүн тэдний өдөр тэр кодын тэд дэхь мөрийг тийм зорилготой өөрчилсөн, тэр нөхөр тэдний дотор тийм юм хийнэ, ийм асуудал гарсан, энэ алдаа засагдсан гэх мэт.

Хувилбар Удирдах Систем (ХУС)-ыг мэддэггүй нөхөд болбоос тухайн төслийг (project) ямар нэг хар аргаар, стандарт бус байдлаар хөгжүүлэх байсан биз. Жишээ нь дундаа нэг share хавтас үүсгээд тэндээ өөр өөрсдийн кодыг аван ажиллах, үгүй бол тус тусдаа хөгжүүлж байгаад мэйлээр ч юм уу ямар нэг аргаар нэгтгэх гэх мэт зүйлс маш их анзаарагддаг. Ийм байх нь цаг хугацаа болоод бусад маш олон хүчин зүйлээрээ маш бүдүүлэг хөгжүүлэлт болдог.

Харин ХУС-ын давуу тал нь төслийг дангаар болон багаар хөгжүүлэхэд гарч болох бүхий л асуудал, бэрхшээлүүдийг шийдэж, автоматжуулсанд байдаг. Төсөл нэг л агуулах дээр байх ба та болон нөхдийн чинь тухайн агуулахруу хийсэн өөрчлөлт, шинэчлэлт, таналт бүр нэр, цаг, үйлдэлтэйгээ бүртгэгдэж байдаг. Тийм системийг ХУС буюу Version Control System (VCS) гээжд байгаа юм.

Ер нь бол ХУС нь тухайн агуулах дээр хийгдсэн үйлдэл болгоныг бүртгэж авдаг. Энэ нь сүүлд хэн юу хийсэнийг харж болохоос гадна дараа нь хүсвэл яг л ^+z дарж байгаа юм шиг л өмнөх бүртгэлүүдрүүгээ буцаж, хуучин хэвэнд нь оруулах боломжийг олгодгоороо мөн давуу талтай. Хийсэн үйлдэл бүр backup болчихож байгаатай адил. Тиймээс ингэчихвэл яах бол, эвдэрчих болов уу гэсэн айдсаас салж байгаа хэрэг. Нэг төсөл дээр олуулаа ажиллаж байгаа үед ийм зүйл маш их үгүйлэгддэг.

Хамгийн бүдүүлэг ХУС-ыг хийцгээелдээ. Та vcs.odt файл үүсгэх ба түүнийгээ хадгална. Маргааш нь тухайн файлаа дахиж нээгээд, засвар хийснийхээ дараа Save as... тушаалаар 'vcs_[DATE].odt' гэсэн форматаар буюу vcs_20101127.odt гэсэн нэр өгөөд тухайн хавтас дотроо хадаглая. Ийнхүү өдөр бүр тухайн файлыг өөрчлөөд, өөрчлөлт бүрээ дээрх маягаар, он сар өдөртэй нь хадаглаад байсан гэж бодоё. Ингээд та бүтэн жилийн дараа тухайн хавтасаа нээж үзвэл 365 (магадгүй 364) файл байж байх вий. Ингээд та хэзээ ямар өөрчлөлт орсоныг өмнөх өдрийнх нь файлтай харьцуулаад мэдэх боломжтой боллоо.

Одоо харин дээрх хийсэн ХУС-аа арай сайжуулая. Та болон таны найз vcs.odt файл янзлах ба өдөр бүр янзлаад, Save as... хийхдээ 'vcs_[DATE]_[NAME].odt' форматаар буюу vsc_20101127_khaschuluu.odt гэсэн байдалтай хадгалана. Ингээд жилийн дараа тухайн хавтас маань 730 файлтай болчихсон байна. Ингээд та хэдэн сарын хэдний өдөр, хэн, юуг өөрчилсөн бэ гэдгийг өмнөх файлтай нь харьцуулаад мэдэх боломжтой боллоо.

За нэг ийм маягийн философитой эд. Гэхдээ мэдээж дээрх жишээ шиг бүдүүлэг биш л дээ, нэг тиймэрхүү л.

Мөн бид цааш, илүү гүнзгий мэдэх шаардлагатай зөндөө их зүйлс бий. Гэхдээ тэр бүхнийг одоо алгасая.

Цааш харах:
http://forum.limnux.net/viewtopic.php?f=21&t=8&p=114&hilit=VCS#p114
http://en.wikipedia.org/wiki/Revision_control

Ямар ямар ХУС байдаг, тэдэн дээр ямар ямар нэр бүхий төслүүд байдаг вэ?

Хамгийн алдартай гэж болох хэд хэдэн хувилбар удирдах системүүд бий. Дийлэнх нь Linux, Unix дээр ажиллана. Windows дээр ч мөн ажиллана. Мөн OS, IDE, editor гэх мэт програм, багажууд дэмжсэн эсэхээсээ хамаараад хэрэглээ нь тархсан байдаг. Жишээ нь SVN Free Software license буюу Столмэнийн харъяа хакеруудын нэгдэл, Java гэх мэт төслүүд дээр хэрэглэгддэг гэх мэт. Ингээд зарим нэг ХУС-уудыг танилцуулая:
CVS – Юуг нь мэдэхгүй ч мянга мянга төслүүд байдаг гэсэн.
SVN – FreeBSD, SourceForge, Google Code, Ruby, KDE, Wireshark, Django г.м.
Bazaar – Ubuntu, Launchpad, MySQL, Bugzilla, GNU, Emacs, GRUB2 г.м.
Mercurial – Mozilla, NetBeans, OpenJDK, OpenOffice.org, MoinMoin, Python, OpenSolaris г.м.

Git гэж юу вэ?

Git гэдэг нь мөн л ХУС юм. Одоогоор дэлхийн дийлэнх нээлттэй эхийн төслүүд энэ ХУС дээр явагддаг. Учир нь ажиллах зарчим нь нээлттэй эхэд тун тохиромжтой байдаг бөгөөд өөрөө ч нээлттэй хөгжүүлэгддэг учир тэгдэг байх.

Git дээр одоогоор Git өөрөө, Linux цөм, Perl, Gnome, Ruby on Rails, Android, PostgreSQL, Fedora, Debian, X гэх мэт болон өөр бусад түм буман нээлттэй эхийн төслүүд, том жижиг системүүд хөгжүүлэгдэж байна.

Бусдаасаа ялгаатай нь нээлттэй гээд байгаа. Учир нь distributed VCS буюу тархмал ХУС гэдэг. Тармал гэдэг нь ямар нэг Нэгдсэн гэсэн үг биш юм. Өрөөр хэлбэл git бол нэг л тарж бутарсан агуулахуудаас бүрддэг ХУС юм л даа. SVN бол үндсэн нэг агуулахтай ба зөвхөн түүн дээрээ л хөгжүүлэлт хийдэг буюу нэгдсэн хөгжүүлэлттэй бол git эсэргээрээ хөгжүүлэгч бүр өөр өөрсдийн агуулах дээр өөр өөрсдийнхөөрөө хөгжүүлэлт хийх боломжтой ХУС байдаг. Тиймээс ч Нээлттэй гээд байгаа байх.

Мөн ХУС-д байх ёстой бүх шинж чанарыг агуулсан.

Цааш харах:
http://progit.org/book/

Git-ийн замнал

Linux цөмийг бүтээгч Linus Trovalds анх 2005 онд git-ийг бүтээж байсан билээ. Тэр үед Linux цөмийн хөгжүүлэлт BitKeeper гэх ХУС дээр явагдаж байсан авч Linux-ийн нээлттэй хөгжүүлэлтэнд BitKeeper-ийн зарим нэг лицензийн асуудал нь харшилж байсан учир Linus гуай өөийн гэсэн шинэ ХУС хийхээр шийдсэн байна. Тэр үеийн өргөн дэлгэр ХУС-ууд болох CVS, SVN-үүдээс авах зүйлийг нь авч, хамгийн чухал болох тархмал гэсэн ухагдахуунаа BitKeeper-ээс өвлөн авсан байна. Ийнхүү Linux цөмийг git ХУС-руу зөөснөөр жинхэнэ цэвэр Open Source хакеруудын давалгаа эхлэсэн юм.

Git-ийг суулгах

Linux, Unix, Mac OSX, Windows гээд түмэн шидийн үйлдлийн системүүд дээр төвөггүй ажиллана. Ялан гуяа Linux дээр бол цусан төрөл мэт найрсаг ажиллана даа.

http://git-scm.com/download хаягаас өөрийн үйлдлийн системд тохирсон суулгацыг татаж аваад л суулгачихна.

Харин ихэнх Linux системүүд цаанаасаа Git-ийг дэмждэг учир шууд л суулгачихаж болно. Ubuntu дээр дараах тушаалыг өгөөд л суулгачихна:

$ sudo apt-get install git-core

Төслөө агуулах болгох

Нэгэнт git-ийг суулгачихсан бол үндсэн төсөөлөл өгөх маягийн хэдэн командыг мэдэх хэрэгтэй. Хамгийн түрүүнд төслөө git-тэй холбож үзье. Тэгэхээр ямар нэг төсөл ямар нэг хавтас дотор л байж таарна. Тэр хавтасыг бид Git-тэй холбочих юм бол тухайн төсөл маань Git-тэй холбогдлоо л гэсэн үг. Тухайн хавтсыг буюу төслийг git-тэй холбосон бол түүнээс хойш түүнийг repository буюу агуулах гэж нэрлэнэ. Хавтсаа git-тэй холбох нь их амархан. Тухайн хавтас дотроо Git үүсгээд л боллоо. Дараах тушаалаар тухайн хавтас дотор git үүсгэнэ:

$ mkdir blah #blah хавтас үүсгэв
$ cd blah #blah хавтасруугаа оров
$ git init #blah хавтсыг git-тэй холбов

Үр дүн нь:

Initialized empty Git repository in blah/.git/

гэх ба тухайн хавтсан дотор чинь .git гэсэн нуугдмал хавтас үүссэн байх болно. Энэ нь тухайн хавтас дотор орсон өөрчлөлт бүр Git ХУС дээр бүртгэгдэнэ ээ гэсэн үг юм. Нэг ёсондоо би Git дээр төсөл хөгжүүлнэ.

Агуулах дээрээ булганах буюу Git-ийн ажиллагаа

Тархмал гэдэг үгийн утгыг ер нь сайн ойлгосон уу? Тэгвэл бүр сайн тайлбарлаад өгөе.

Ер нь ХУС дээр хөгжүүлэгдэж байгаа төсөл нь үүсгэгдсэнээс эхлээд хамгийн сүүлийн үеийн өөрчлөлтийг хүртлэх бүх өөрчлөлтүүдийн бүртгэлийн агуулсан агуулах гэж ойлгож болно. Харин төсөлийн код нь хамгийн сүүлд хийгдсэн хөгжүүлэлтийн бүртгэлийн тухайн агшин байдаг бөлгөө. Тухайн агшныг харин аль бүртгэл дээр тохируулахыг хөгжүүлэгчид л мэднэ. Нэг явж байгаад болохоо байчихвал буцаагаад өмнөх бүртгэл дээр нь авааччихвал төслийн код нь сүүлчийн алдаатай биш өмнөх ажилладаг бүртгэлийн агшин болно гэсэн үг л дээ.

Хэрвээ бид SVN дээр байсан бол ямар нэг хүссэн агуулахаа татаж чадахгүй, зөвхөн тухайн кодын тухайн үеийг буюу хамгийн сүүлийн өөрчлөлтийн үе дэхь кодыг л татаж авч чадна. Энэ бол Free Software license буюу чөлөөт програм хангамжийн лицензид хамаарах зүйл. Програм нь үнэгүй, код нь нээлттэй байх авч хүссэн хүн нь хөгжүүлэлтэнд оролцох, хөгжүүлэлтийн түүх (бүртэгл)-ийг харах эрхгүй байдаг.

Харин нээлттэй эхийн философи бол хэн хүссэн нь кодыг авч, өөрчилж, өөрт хэрэглэхээс гадна үндсэн агуулахруу нэгтгэж болохоор бүтэцтэй байх ёстой. Git бол тийм юм. Агуулах нээлттэй байх ба хүссэн хэн ч агуулахын тухайн агшны кодыг татаж авч чадахаас гадна тухайн төслийн үүсгэгдсэнээс одоог хүртлэх бүх бүртгэлийг татаж авч чадна. Мөн заавал үндсэн агуулахаас хамааралгүйгээр өөр дээрээ тухайн агуулахаа хөгжүүлэх боломжтой, тархмал гэсэн үг.

Нэг үгээр SVN бол үндсэн нэг агуулахтай байдаг бол Git нь хүн бүр нэг нэг агуулахтай, түүн дээрээ offline байсан ч хөгжүүлэлт, өөрчлөлтүүдээ оруулж болохоос гадна үндсэн агуулахруугаа юу хийхээ, юу авахаа хүртэл өөрөө шийдэж болох уян хатан, нээлттэй систем билээ.

Харин Git-ийн хөгжүүлэлтийн зарчим нь их бага хэмжээгээр гадаад болон дотоод гэсэн хамааралтай байдаг. Их бага хэмжээгээр гэдэг нь харьцангуй гэсэн үг. Учир нь тухайн нэг тооцоолуур дотор хэд хэдэн агуулах (хавтас гэсэн үг) байж болох ба тэднийг нь хооронд нь холбож бас болдог, энэ бол хэдий ганц тооцоолуур дотор байгаа ч тухайн хавтасны хувьд гадаад болчихно. Гэтэл бас тухайн тооцоолуураас интернэтээр дамжуулаад өөр нэг тооцоолуурын агуулахтай холбогдож болох ба энэ нь тухайн тооцоолуурын хувьд гадаад холбоос болчихож байгаа юм.

Харин та ямар нэг хүссэн агуулахаа нэгэнт өөрийн тооцоолуур дээр татаж авсан бол тэр агуулах бүрэн таны мэдэлд шилжиж байгаа хэрэг. Энэ нь та одоо тухайн төслийг там болгоно уу тал болгоно уу хамаагүй гэсэн үг. Булагнацгаая.

Дээр үүсгэсэн git хавтсан дотроо өөрчлөлтүүдийг хийж үзэцгээе. Энийг хийхийн тулд таньд заавал гадагшаа хандах интернет байх шаардлагагүй. Өөрөөр хэлбэл offline байсан ч болно.

Git-ийн ажиллагаа нь Ажлын хавтас, Завсрын ой, Git агуулах гэсэн үндсэн хэсгүүдээс тогтоно. Ажлын хавтас нь тухайн төслийн кодын харагдах байдал бол Git агуулах нь тухайн төслийн бүхий л бүртгэлийг хадагладаг. Харин Завсрын ой нь Ажлын хавтсанд орсон өөрчлөлтүүдийг тухайн агшинд бөөгнөрүүлэн хадаглаж байгаад нэг мөсөн Git агуулахруу бүртгэхэд хэрэглэдэг, хөгжүүлэлтэд хэрэг болдог зүйл юм.

Дараах алхамууд нь танд git ажиллагааг ойлгоход тус болно.

Ямар нэг код үүсгэе. Нэр нь readme.md ба дотор нь дараах мөрүүд багтана.

Hi! This is my first file in git.
Git is Revision Control System.
I trying now Git in my local computer.
Check this out \m/

Үүний дараа та тухайн хавтсан дотор ямар өөрчлөлт орсон байгааг git status тушаалаар мэдэж болно. Тухайн тушаалыг өгөхөд:

$ git status
# On branch master
#
# Initial commit
#
# Untracked files:
#   (use "git add ..." to include in what will be committed)
#
# readme.md
nothing added to commit but untracked files present (use "git add" to track)

Ямар ва нэг файл нь git дээр гурван байдалтай оршино. Untracked буюу цоо шинээр үүссэн, git-д бүртгэгдээгүй байгаа, аль хэдийн үүсчихсэн хирнээ өөрчлөлт ороогүй (идэвхигүй) байгаа болон Modified буюу засварлагдсан гэсэн гурван байдал болно. Дээр бидний readme.md нь Untracked буюу ажлын хавтсан дотор шинээр үүссэн гэсэн үг. Үүнийг бид git-д бүртгэх хэрэгтэй. Үүний тулд:

$ git add readem.md

гээд л боллоо. Үүний дараа алдарт git status тушаалаа өгөхөд дараах үр дүн ажиглагдана.

$ git status 
# On branch master
#
# Initial commit
#
# Changes to be committed:
#   (use "git rm --cached ..." to unstage)
#
# new file:   readme.md
#

Манай файл бүртэгдэжээ. Гэхдээ баярлах хараахан болоогүй байна. Энэ нь манай readme.md файл завсрын ойд орлоо гэсэн үг юм. Өрөөр хэлбэл git-д хараахан бүртгэгдээгүй байна гэсэн үг. Бүртгэл гэдгийг бид үүнээс хойш commit гэж нэрлэнэ. Тэгэхээр бид одоо завсрын агуулахад байгаа өөрчлөлтүүдийг commit хийж git-д бүртгэж авах хэрэгтэй байх нь. Ингэхийн тулд:

$ git commit -m 'This is my first commit. I created readme.md file in this repository.'

Үр дүн тэгсэн чинь юу гэнэ вэ:

$ git commit -m 'This is my first commit. I created readme.md file in this repository'
[master (root-commit) 46c2de2] This is my first commit. I created readme.md file in this repository
Committer: khasaa 
Your name and email address were configured automatically based
on your username and hostname. Please check that they are accurate.
You can suppress this message by setting them explicitly:

git config --global user.name "Your Name"
git config --global user.email you@example.com

If the identity used for this commit is wrong, you can fix it with:

git commit --amend --author='Your Name '

1 files changed, 4 insertions(+), 0 deletions(-)
create mode 100644 readme.md
khasaa@khasaa-VR220:~/bashlab/git$ git status
# On branch master
nothing to commit (working directory clean)

Уул нь бидний commit git-д бүртгэгдчихлээ. Гэхдээ надад сануулга өгч байна. Учир нь би хэн болохоо git гээч нөхөрт хэлээгүй бололтой. ХУС-ын зарчим чинь ХЭН, ХЭЗЭЭ, ЮУГ, ЯАЖ гэдэг бүртэл шүү дээ. Гэтэл намайг ХЭН болохыг git танихгүй байгаа болотой. За тэгвэл git-тэй танилцацгаая:

$ git config –global user.name “Khasaa”
$ git config –global user.email khasaa@khasaa.mn

Ингээд git биднийг таньдаг болсон учир дараа дараагийн удаа commit хийхэд ингэж новшрохгүй. Тохиргоонууд ~/.gitconfig файл дотор байрлах болно.

Харин одоо хэдүүлээ readme.md файлаа өөрчлөөд үзэе. Тухайлбал дараах байдалтай болгоё гэсэн үг:

Git is Revision Control System.
This is coo!
Maybe, I can”'”t stop use this VCS, yet.
Cuz this is very usually.

Харин одоо дээрх үйлдлүүдээ давтацгаая. Энэ нь тухайн файлыг Modified буюу засварлагдсан болгох зорилготой туршилт юм.

$ git add readme.md
$ git status
# On branch master
# Changed but not updated:
#   (use "git add ..." to update what will be committed)
#   (use "git checkout -- ..." to discard changes in working directory)
#
# modified:   readme.md
#
no changes added to commit (use "git add" and/or "git commit -a")

Харж байна уу? Манай readme.md файл маань modified болсон байна. Одоогийн байдлаар modified статустайгаар төслийн хавтсан дотор байна.

Харин одоо бүгдээрээ readme.md дотор яг юу өөрчлөгдсөнийг мэдэцгээе:

$ git diff
diff --git a/readme.md b/readme.md
index ae12ff8..04b2a23 100644
--- a/readme.md
+++ b/readme.md
@@ -1,4 +1,4 @@
-Hi! This is my first file in git.
Git is Revision Control System.
-I trying now git in my local computer.
-Check this out \m/
+This is coo!
+Maybe, I can"'"t stop use this VCS, yet.
+Cuz this is very usually.

Тэр урдаа хасах тэмдэгтэй нь хасагдсан, нэмэх тэмдэгтэй нь нэмэгдсэн мөр гэсэн үг. Тэмдэггүй бол өөрчлөлт ороогүй. Ойлгомжтой, энэ файлд ийм юм тохиолджээ. Харин одоо бид мөн л дээрхтэй адил завсрын агуулахруу хийгээд, дараа нь commit хийснээр бидний өөрчлөлт git-д бүртгэгдэнэ:

$ git add readme.md
$ git commit -m 'This is my second commit for readme.md'

Булагнахад хэрэгцээтэй үндсэн зүйлсийг бид мэдэж авлаа.

Цааш харах:
http://wiki.limnux.net/wiki/Git
http://screen.casts.mn/casts/3

Алсын агуулах

Алсын гэхээр ойлгомжтой байгаа байх. Дээр хэлсэнчлэн маш харьцангуй зүйл л дээ. Учир нь тухайн тооцоолуур доторх хавтсууд дунд нэг хавтасыг нөгөөгийнх нь алсын агуулах болгож ч болно. Гэхдээ ихэнхдээ Remote repository гэж өөр буюу интернетээр холбогдсон тооцоолуур дахь агуулахыг хэлдэг. Өөрөөр хэлбэл 24 цагийн ажиллагаатай сервер ч байсан болно.

За тэгэхээр дээр бид гацнаараа булагнах тухай үзсэн. Ганцаархнаа өөрөө өөрийнхөө файлуудад өөрчлөлт хийж, түүнийгээ бүртгэж, өөрийгөө git-тэй танилцуулцгаасан. Харин одоо хамгийн чухал зүйл болох алсыг агуулах ямар зорилготой вэ гэдгийг ярилцая.

Та ажил, сургууль, гэртээ тооцоолууртай, тооцоолуур бүр интернэттэй, мөн ганц төслийг хөгжүүлж байгаа гэж бодоё. ХУС үгүйсэн бол нэг флаш өвөртлөөд явах, үгүй бол гэрээсээ өөрөө өөрлүүгээ өөрчилсөн кодоо мэйлдэж, ажил дээрээ очиж түүнийгээ татаж аваад үргэлжлүүлэх байсан биз. Гэтэл бид git гээч сайхан зүйлийг мэдэж байгаа шүү дээ.

Гэрийн, сургуулийн болон ажлынхаа тооцоолуурууд дээр git суулгаад тохируулчихна, өөрөөр хэлбэл өөрийгөө git-дээ танилцуулчихна гэсэн үг. Одоо харин гэрийхээ ч юм уу аль нэг тооцоолуур дээр төслөө эхлүүлнэ. Үүний дараа гэрийнхээ хавтсанд алсын агуулах нэмнэ. Ингэхдээ 24 цагийн ажиллагаатай нэгэн git сервер байвал сайн. Эцэст нь та ажил болон сургуулийнхаа тооцоолуурыг тухайн алсын агуулахтайгаа холбоод л өөрчлөлт бүрээ тийш нь хийгээд л, өөр газар очингуутаа өөрчлөлтүүдээ татаж аваад л хийгээд байна. Яг л гэртээ хийсэн зүйлээ ажил дээрээ үргэлжүүлж байгаатай адил гэсэн үг.

Одоо дээрх асуудлыг арай өөр өнцгөөс харцгаая. Таны гэрт та, таны сургууль дээр найз тань сууж байя. Тэгэхээр одоо нэг агуулах дээр хоёр хүн болчихож байгаа биз. Тэгээд л та гэрээсээ, найз чинь сургууль дээрээсээ ганцхан кодыг л хөгжүүлээд байна гэсэн үг. Найзынхаа хөгжүүлж байгааг заавал флашаар, мэйлээр авах хэрэггүй, git байгаа юм чинь шууд л хараад явахаас гадна хэн нь, юуг өөрчилсөнийг commit-уудаасаа мэдэх боломжтой. Ийн хүү бүхэл бүтэн баг ганц төсөл дээр ажиллах боломжтой болж байгаа юм да.

Ийнхүү алсын агуулахыг хэрхэн нэмэх тухай үзэцгээе:

$ git remote add origin git://git.kernel.org/pub/scm/git/git.git

Ийнхүү бид git://git.kernel.org/pub/scm/git/git.git гэсэн алсын агуулахыг origin гэдэг нэр өгөн нэмлээ.

Одоо бүгдээрээ тухайн агуулахыг татаж авах гэж оролдоё:

$ git pull origin master

Pull гэдэг тушаалаар алсын агуулахаас татаж авч, өөрийн агуулахтай нэгтгэнэ. Origin гэдэг нь алсын агуулахтай холбосон нэр, дээр бид холбосон шүү дээ. Ихэнхдээ үндсэн агуулахаа origin гэж нэрлэдэг. Master гэдэг бол мөчрийн нэр. Юун мөчир вэ? Аан git бол МОД хэлбэртэй ХУС юм л даа. Мод шиг мөчиртэй гэсэн үг. Үүнийг дараа нь сэдэв болгож ярина. Харин үндсэн мөчрийг master гэдэг. Дээрх тохиолдолд origin холболт дээрх алсын агуулахын master мөчрийг татаж аваад өөрийн агуулахдаа нэгтгэх туушаалыг өгч байна. Тушаал өгсөн юм чинь эхлээд татаж авна, хэрвээ татаж авч байгаа төсөл тань нилээд урт түүхтэй, эсвэл нилээд том хэмжээтэй бол мэдээж интернетийн хурдаас шалтгаалан удна. Үүний дараа git өөрөө таны болон алсын агуулах хоёрыг merge буюу автомат нэгтгэл хийдэг.

Дээрх тушаалын үр дүнг харцгаая:

$ git pull origin master
remote: Counting objects: 104371, done.
remote: Compressing objects: 100% (26993/26993), done.
remote: Total 104371 (delta 76745), reused 103320 (delta 75843)
Receiving objects: 100% (104371/104371), 20.35 MiB | 54 KiB/s, done.
Resolving deltas: 100% (76745/76745), done.
From git://git.kernel.org/pub/scm/git/git
* branch            master     -> FETCH_HEAD

Харин одоо ганц хоёр зүйл өөрчлөөд эргүүлээд алсын агуулахруугаа нэгтгэцгээе. Гэхдээ үүнд тухайн агуулахыг эзэмшиж байхыг таниас шаардана. Хэрвээ үгүй бол санасны чинь гарз. Ингээд оруулцгаая:

$ git pull origin master
fatal: The remote end hung up unexpectedly

Заза, би тухайн алсын агуулахаас юм авч чадахаас хийж чадахгүй юм байна. Уул нь бол ингээд л болчих ёстойлдоо, хэрвээ та тухайн агуулахыг эзэн мөн бол. Ингээд бид алсын агулаахтай ажиллаж сурлаа. Гэхдээ энийг сурлаа гээд бид алсын агуулах дээр гуру болчихож байгаа хэрэг биш бөгөөд өшөө цаашаа өчнөөн юм бий гэдгийг санаж, өөр цааш хичээнгүйлэн судлаарай.

Github

Github бол github.com цахим хаяг дээр байрлах git хостинг үйлчилгээ юм. Гэхдээ бас үнэгүй, үнэгүй юманд нугасгүйсэн биш билүү. Ер нь бол 24 цаг ажиллах таны алсын агуулахыг github үнэгүй түрээслэдэг, мөн дээрээс нь үзэмжтэй график интерфэйсээр үйлчилнэ. Энэ бол нээлттэй эхийн кодын урлаг буюу үзэсгэлэнтэй кодын хөгжүүлэлт хийхэд зайлшгүй тус болох систем юм.

Нэг үгээр бол бидний 24/7 тасралтгүй ажиллах алсын агуулах л гэсэн үг юм, github нь. Гэхдээ юун түрүүнд та github.com хаягаар орон өөрийн гэсэн бүртгэлтэй болсон байх шаардлагатай.

Хэрвээ та бүртгүүлчихсэн бол New Repository гэсэн товчин дээр дарж шинэ агуулах үүсгэнэ. Үүнд агуулахын нэр, тайлбар хэрэгтэй.

Хэрвээ та blah гэдэг нэртэй агуулах үүсгэсэн бол git://github.com/khaschuluu/blah.git гэсэн агуулах үүсэх болно. Энэ бол манай алсын агуулахын хаяг юм. Гэхдээ github-ын нэг давуу тал нь шууд вэб дээрээсээ засвар өөрчлөлтүүдийг хийгээд, мөн бүртгэлийг ойлгомжтойгоор харах боломжийг олгодог. http://github.com/khaschuluu/blah гэж ороод л та үүсгэсэн агуулахаа вэбээр харж болно.

Харин нэгэнт бид алсын агуулахтай болчихсон юм чинь хаанаас ч гэсэн энэ алсын агуулахтайгаа холбоод, дээр нь нэг кодон дээр ажиллаж болно гэсэн үг шүү дээ. Тиймээ бидний серверийн асуудал шийдэгдчихлээ. Учир нь github хэзээ ч унтрахгүй, шөнө, өдөр, ХЭЗЭЭ Ч.

Одоо хэдүүлээ дээр үүсгэж байсан readme.md файлтай төслөө github агуулахтайгаа холбоё:

$ cd blah
$ git remote add origin git://github.com/khaschuluu/blah
$ git pull origin master

Танил тушаалууд байна уу? Тийм ээ яг л адилхан. Одоо хэдүүлээ эргүүлээд нөхөр readme.md файлаа хийе. Манай төсөл дотор ганц тэр л файл байгаа юм чинь төслөө тэр чигээр нь алсын агуулахруугаа түлхэхэд л болно:

$ git push origin master

За харав уу? Бас л адилхан байгаа биз, гэхдээ pull-ийн эсрэг үйлдэл. Одоо github.com/khaschuluu/blah гээд ороод үз дэ. Тэнд манай readme.md файл байна уу? Байгаа бол баяр хүргэе, та чадаж.

Гэхдээ push хийхийн утлд эхлээд pull хийгээд тухайн агуулахыг өөрийнх дээрээ нэгтгэх хэрэгтэй. Энэ нь ямар нэгэн давхардал (conflict) цаад сервер дээр нь гаргачихгүй гэсэн явдал л даа. Conflict гэдэг нь хоёр агуулахын бүртгэл давхардсан тохиолдолд заавал хүнээр шийдвэрлүүлдэг. Учир нь нэг код дээрх хоёр өөр агуулахын бүртгэл нь яг нэг файлын нэг мөрөн дээр авч өөр өөр өөрчлөлт хийсэн бол энэ conflict үүсэх ба жишээ нь нэг нь “Хасаа үүнийг хийнэ” гэсэн чинь нөгөөх нь “Үгүй Хасчулуу үүнийг хийнэ” гэсэн мөр байвал мэдээж git биднээс ухаантай байна гэж байхгүй шүү дээ.

Цааш харах:
http://wiki.limnux.net/wiki/Github

Баялаг

2010-11-22T23:23:00.000+08:00

Би одоо нээх гоё БАЯЛАГ Монголд байгаа тухай ярих гэж байна. Гэхдээ үзэхийн аргагүй, шаал түүхий баялгийн тухай цухас дурдах гэсэн юм.

Монголчууд баялагаар баялаг ард түмэн. Нээг л их баялагтай нөхдүүд байгаад л байдаг. Алтан дээр суусан гуйлгачид гээд өөрсдийгөө нэрлэчихсэн. Хөөе, манайхаан, биднээс өөр хэн ч биднийг Алтан дээр суусан гуйлгачид гэдэггүй юм, бид л өөрсдөдөө тийм нэр өгчихсөн юм шүү дээ. Баялаг, баялаг гээд л яриад байдаг. Тэгсэн одоо тэр өвчигнөөд, татганаад үхчих гээд байгаа баялгаа эцсийн дүндээ бид өөрсдийнхөө юмыг өөр хүнээс худалдаж авах болчхоод байдаг. Одоо Оюутолгой, Тавантолгой гээд л ам нээсэн хүн, асаасан телевиз, гарчигласан сонин гээд л наян газраас түмэн өнгөөр солонгорон харагддаг зүйлсийн байж байгаа нь одоо энэ. Яг л Катарууд шиг.

Энхбат гишүүнд өвөөгөөс нь өвлөгдөж ирсэн уулын чинээ алт бий гэнэ лээ. Тэрүүгээр Монголыг байтугай дэлхийг хэдэн арван жил тэжээсэн ч болох юм байх. Даан ч тэр нь саран дээр байдаг юм гэнэ лээ. Гэтэл саран дээр очиж чадах үгүй нь одоо хирнэ бидэнд таавар мэт асуудал. Тэгээд Энхбат гишүүн баян хүн гэсэн үг үү?

Тэгээд энэ баялаг гээч зүйл нь их заваан. Үхэн үхэн түүхий эд гэдэг юмыг олж авцгаадаг. Тэрийг нь алалцан алалцан булаацалдаж авцгаадаг. Дараа нь нухан нухан боловсруулаад тэрийгээ зардаг. Ядаж байхад боловсруулалтын үр дүнд ихэнх хэсэг нь зүгээр л хаягддаг. Хаягдал нь нарны элчинд дахин боловсрогдоод, агаарт хөөрөөд, озоны даврахыг цоолдог. Ер нь энэ озоны давхаргыг цоолох төсөл хэзээ дуусах юм болоо, цоороод цоороод дуусдаггүй нэг л их том давхарга тэнд байгаад байгаа юм шиг байгаа юм. Тур нь хурдхан дуусчхаасай.

Тэгээд түүхий эдийг боловсруулахад ингэдэг юм гэнэ ээ. Бас л өнөөх баян Энхбат багшээгийн айлдсан сургаал. Төмөр гэдэг нь түүхий эд юм гэнэ. Тэр нь их л түүхий юм байх. Түүхий гурилыг бид иддэггүй шүү дээ. Тэгэхээр бид түүнийг боловсруулж, болгох хэрэгтэй байх нь. Харин яаж боловсруулж, болгосноороо нөгөө түүхий эд гээч юм чинь идэхэд бэлэн болдог юм байх өө. Жишээ нь нэг кг төмөр нь нэг ногоон гэж бодоход түүнийг нь боловсруулж машины эд анги хийхэд арав дахин нугалагдаад, үржүүлэхийн дүрэм ёсоор арван ногоон болно. Хэрвээ бүр чадвал үйлдвэрлэлийн тоног төхөөрөмжийн эд анги болгоод зуу дахин, бүр давраад пуужин, хиймэл дагуулын эд анги хийгээд мянга дахин үржүүлээд, ногоон болгоод авчихдаг юм гэнэ. Хамгийн сонирхолтой нь бас нэг шат, тэр нь микрочип. Нөгөө түв түүхий нэг кг төмрөөр чинь микро чип хийгэдэхвэл үнэ нь худалч хүнд арван мянга дахин үржигдээд НЭГхэн ногооны оронд АРВАН МЯНГАн ногооноор сольдог юм гэнэ ээ.

Тэгсэн манай хэдэн дүүрчихсэн нөхдийн байж байгааг нь. Түүхий юмыг түүхий чигээр нь зүгээр өгчихгүй, дээрээс нь мөнгө өгөн байж өөр хүнд өгч байдаг. Энэ лав ариун явдал яавч биш ээ.

Харин одоо миний ярих гээд байдаг нээх гоё баялгийн тухай одоо өгүүлье.

Энэ их сонин баялаг. Учир нь хэзээ ч дуусдаггүй, боддоо, бүр олборлох тусам л улам их болоод, баяжаад байдаг, нэг тийм сонин, нялцгай материалтай баялаг. Уншигч авхай та одоо гадарлаж байгаа байх. Энэ бол тархин дотор боловсруулагддаг баялаг юм. Тархин доторх энэ баялгийг олборлоодохвол ч тэр газар доторх баялаг ч лөөлөө байна аа. Лоом, жоотуугаа аваад тэр тархи гээч баялагруу дайрөөд.

Газрынхаас тархины баялаг нь тоолж барамгүй их давуу талтай. Наанадаж л хаягдал гараад, озоны давхаргыг цоолдог төслөөс гадуур. Тэгээд та бусадыг нь мэдэж байгаа байлгүйдээ, харин би мэдэхгүй юм.

Гэхдээ бас адил төстэй зүйлс байна аа. Тархины баялаг ч гэсэн түүхий байдаг юм байна. Түүнийг Санаа буюу орос агаанарын хэлдгээр Идээ (идея) гэдэг юм байна. Бас л газрынхтай адилхан боловсруулж үнэд хүргээд, илүү олон ногоон болгодог юм гэнэ. Тэгэхээр бидний тархи чинь түүхийгээр Идээлж байдаг орд байх нь. Гэхдээ ганц ялгаа нь олборлох тусам л ихсээд байдаг гэдгийг сайн санаад аваарай.

Бас нэг зүйл гэвэл бид амины орон сууц, хашаа, байшингаа үл хөдлөх хөрөнгө гэдэг. Гэхдээ зарим үл хөдлөх хөрөнгө нь бас салхинд хийсээд, өөрөөр хэлбэл хөдлөөд байх чинь юм билээ. Нэг бол урсаад л, нөгөө бол хийсээд л. Энэ чинь тэгээд үл хөдлөх хөрөнгө юм уу? Хөдлөөд л байгаа биз дэ. Юу гээч? Жинхэнэ үл хөдлөх хөрөнгө чинь наад гавал дотор чинь байгаа ОРД чинь юм шүү дээ. Гэхдээ дахиад сануулахад наад ОРДоо байнга олборлож, ухаж түнхэж байхгүй л юм бол тэгээд багасна уу гэхээс ихсэхгүй.

Яаж олборлох юм бэ? Төмрөөр бид машин, үйлдвэр, пуужин, микрочип хийж болдогийг дээр мэдэж авсан. Харин энэ нялцгай юман дотор байгаа зүйлийг чинь яаж олборлож, юу хийх юм бэ? Хэдэн ногооны үнэтэй юм бэ? Хэдэн ногоон хүрдэг юм бэ? Гээд л бодоцгооё л доо.

Та төмрийг олборлоод шууд нэг ногооноор зараад баяжиж болно. Гэхдээ төмөр дуусвал ногоон дуусна гэсэн үг. Гэхдээ худалдаж авч байгаа хүн чинь зүгээр л өөртөө сувенир болгоод авчхаагүй нь үнэн. Мөн л өөр нэг юм болгоод цааш нь ногоон болгож л байгаа. Ингэж явж явсаар хэдхэн дамжлагын өмнө түүхий гэж нэрлэгдэж байсан тэр төмөр чинь одоо урлагийн бүтээл, тооцооллын дамжлага, даацын тулгуур, хөгжмийн чавхдас болчихдоо, онгон байснаасаа хэд дахин өндөр ногооны үнэтэй болчихно. Харин юу энэ төмрийг ийм олон ногоон болгочхов оо. Энэ бол манай алдарт нялцгай баялаг чинь юм шүү дээ та минь ээ.

Гавал дотор байгаа ордоо сайн олборло. Тэгээд гарч ирсэн түүхий идээг нь хүнд арай цөөхөн ногооноор өгнө үү, арай илүү боловсруулж байж өгнө үү, яг л төмөртэй л адилхан.

Гэхдээ тэр баялгийг яаж илүү хурдан олборлож, илүү их болгож, илүү үнэд хүргэх вэ? Мэдээж олборлоод л байвал их болоод байдгийг бид мэдэж байгаа. Гэхдээ хамгийн супер арга бол бусдад өгөх биш харин бусадтай хуваалцах.

Тархи бол үл хөдлөх хөрөнгө чинь. Танд тэр үл хөдлөх хөрөнгөө арвин их болгох эрх, боломж бий. Хэзээ ч галд шатахгүй, голд урсахгүй, салхинд хийсэхгүй тэр үл хөдлөх хөрөнгөө харамгүй бусадтай хуваалц. Өөрөө олборлоод байвал наад хөрөнгө чинь математик прогрессоор өсдөг бол бусадтай хуваалцвал геометрийн прогрессоор үржигдэн арвиждаг юм. Харамлаад хэрэггүй. Учир нь наадах чинь үл хөдлөх хөрөнгө шүү дээ, хэн ч аваад авчихгүй.

Харин одоо дэлхий даяар өөр өөрсдийн тархины түүхий идээг олборлож, илүү том үл хөдлөх хөрөнгөтэй болохыг хүссэн хүмүүсийн бүхэл бүтэн нэгдэл байна. Би болбоос мөхөс толгой, мөгөөрсөн хоншоор. Бусдыг нь мэдэхгүй болохоор гадарладаг ганц мэргэжлийнхээ дагуу тэр хүмүүсийн нэгдлийг тайлбарлахыг хичээе.

Үүнийг хакеруудын ёс суртахуунт нийгэм буюу нээлттэй эх хэмээдэг. Энд хүн бүр өөрсдийн тархины түүхий идээгээ бие биетэйгээ хуваалцаж байдаг. Тэр хэмжээгээрээ тэд үл хөдлөх хөрөнгөө том болгож, илүү олон ногоон болохуйц болгож байдаг юм. Тэд хэзээ ч, хэнээс ч, юугаа ч нуудаггүй. Харин ч байгаа бүхнээ өгөхийг хүсдэг. Арга ч үгүй, өгөх тусам их болоод байгаа юм чинь харин ч булаацалдан байж өгцгөөдөг тийм хачин нөхдүүд. Хэрвээ тэд тархины идээгээ гашилгачихсан бол өөр хүн дахин битгий гашилгаасай гэсэндээ бусдадаа бас л зааж зөвлөдөг. Тэр энэрэнгүй, бас өглөгч. Бүх юм нээлттэй, бүх хүний гавлын яс нээлттэй ба, тэр дотор үл хөдлөх хөрөнгийн түүхий идээний орд болох тархи нь оволзож байгаа. Харин та тийшээ лоом, жоотуу барьж орохгүй. Зүгээр л дуурайгаад наад тархи шуу түүхий юм аа дэлгэ.

Жоохон хүүхэд тоглоомоо эвдэлж байж эвлүүлж сурдаг. Хэрвээ эвдлээгүй бол тэр хүүхэд хаанаасаа эвлүүлэх билээдээ. Харин нээлттэй эх аль хэдийн эвлүүлэхэд бэлэн болчихсон эвдэрхий тоглоом юм. Тэгэхээр та эхлээд эвдлэх гэж хүн болгоны дахин дахин давтаж хийдгийг хийх хэрэггүй. Шууд л эвлүүлж сур. Эвлүүлээд сурчихсан хүүхэд эвдлээгүй байгаа хүүхдээсээ хэдэн арав дахин илүү шүү дээ.

Тэгэхээр одоо газар доорх баялгийг хүлээж суугаад хэрэггүй шүү! Угаасаа тэр чинь таны гар дээр ирэхээсээ өмнө өөр хүнийх болчихно, тэрэнд санаа зовох хэрэггүй. Харин одоо наад үл хөдлөх хөрөнгөө илүү том, олон давхар болгохын тулд гавал дотор түүхий идээний ордоо олборлож эхэл. Бас хуваалцаж эхэл, нэн даруй, үтэр түргэн бие биетэйгээ нэгтгэж эхэл. Харамгүй өгч эхэл.

Ганц мод гал болохгүй, харин олуулаа бол түймэр болно. Бүхэл бүтэн байшин шатаж байвал ойр битгий очоорой, учир нь тэнд маш халуун байдаг юм.

Android-ын ирээдүй

2010-11-12T08:59:00.000+08:00

Зөөврийн буюу авч явдаг, алганы, өвдөгний, цүнхний, өврийн гэсэн тодотголтой тооцоолох төхөөрөмжүүдийн ирээдүй болон одоогийн байдлын талаар өөрийн зүгээс бяцхан юм бичмой.

Android нь Google-ээс гаргасан, smart phone буюу ухаалаг гар утсанд зориулсан Linux цөмтэй үйлдлийн систем юм.

Ер нь бол сая унших нь ээ IBM-н Нээлттэй Систем Хөгжүүлэлтийг хариуцсан дэд ерөнхийлөгч Dan Frye-ийн хэлсэн үг нь “Дотроо тооцоолох төхөөрөмж агуулсан юу л байна, түүнийг линукс хөдөлгөнө” гэсэн байна (энэ ярилцлагыг эндээс уншаарай). Арга ч үгүй, учир нь линукс нь одоогоор дэлхий дээр байгаа хамгийн олон драйверийг агуулсан хамгийн авсаархан цөм юм. Үүнийг Android, XO PC гээд л маш олон хүчирхэг, уян хатан тооцооллын багажуудад ашиглаж байгаагаас гадна тодорхой үйлдлийн, жишээ нь сүлжээ салаалагч, агааржуулагч, хоол захиалах систем, лифт гэх мэт системүүдэд өргөн дэлгэр, ашиг тустайн дээр зардал хэмнэлттэйгээр ашиглаж байна.

Ер нь зөөврийн тооцоолох төхөөрөмж гэхээр мэдээж хөдөлгөөнт утасгүй интернет хүлээн авдаг, хэрэглээний болон зугаа гаргах програмуудыг суулгаж болдог, дуу гардаг, чихэвч залгадаг, бичлэг хийдэг, камертай гээд л олон шаардлагыг хангасан байх нь зүйн хэрэг. Гэхдээ сүүлийн үед ухаалаг утас буюу smart phone, өврийн тооцоолуур буюу netbook, мөн алганы тооцоолуур буюу tablet зэрэг л энэ бүх зөөврийн, дийлдэшгүй их хэрэгцээ шаардлагыг хангадаг хүчирхэг багажууд болжээ. Ер нь цаашдаа tablet болон smart phone-ууд л хамгийн хүчтэй өрсөлдөгчид болно байх. Жишээ нь Android болон iPhone smart phone-ы зах зээлийг, XO 3 болон iPad нар tablet-ийн зах зээлийг түрэмгийлнэ байх.

Хэн ч мэдэхгүй юун XO 3 ороод ирэв гэж үү? Гэхдээ энэ тодорхой болоогүй байгаа ч дараагийн tablet-ийн эрин үеийг эхлүүлэх нэг сонирхолтой зүйл гарч ирэх нь шиг байна. Удахгүй ирэх оны эхээр XO 1-ийн дараагийн хувилбар XO 3 гарах ба android үйлдлийн системтэй, орчин үеийн tablet-ийн шаардлагыг хангасан ч санаанд оромгүй хямд үнээр, хүүхэд бүрд биш хүн бүрд борлуулагдах сураг байна. Гэхдээ бас болоогүй зүйлд түргэдэж юун магад :D

Харин Android-ын зах зээл хэт хурдан явж байна. Маш олон хүн Android утас хэрэглэж байна, өдөрт 400 мянга гаран android системтэй төхөөрөмжүүд үйлдвэрлэгдэж байна. Маш том зах зээлийг Google бүрдүүлж чаджээ. Блог бичдэг хүн бүр Google Ads ашиглаад блогоороо мөнгө олдог бол, харин одоо та smart phone дээр ямар хэрэглээ байж болохыг сэтгэж чадаж байвал заавал ажил хийх шаардлагагүй болчих гээд байна. Юу вэ гэхээр Android AppInventor гэгч зүйлийг ашиглан гүнзгий програмчлалын мэдлэг шаардлагагүйгээр, цөөхөн хэдэн логик үйлдлүүдийг лого програмчлалын аргуудаар хооронд нь хүүхдийн лего тоглоом шиг өрж тавиад л та бүхэл бүтэн утсанд зориулсан application биччихнэ. Төсөөлж байна уу, таны тэр app хэрэгтэй ч байсан хэрэггүй ч байсан хэдэн мянга, хэдэн сая хүмүүс сонирхоно. Хэрвээ сонирхолтой бол та баяжлаа л гэсэн үг.

Android утаснууд гайхамшигтай болон хөгжсөөр л байна. Та HD бичлэг хийхийн тулд заавал HD камертай утас аваад байх ч шаардлагагүй болчхоод байх шиг байна. Танд зүгээр л HD нягтшилтай зураг авдаг камер төдийхөн зүйл байхад л android хувилбараа шинэчлээд л авто фокустай, HD бичлэг хийдэг утастай болчихно. Өрөөр хэлбэл одоо програм хангамж техник хангамжийг захирч эхлээд байна. Төхөөрөмжүүд нь ч гэсэн техник хангамжийн зүгээс маш хүчирхэг функцүүдтэй байдаг. Жишээ нь төвшин, зүг, налуу, байрлал мэдрэгчээс авахуулаад л гэрэл, дүрс гээд л эсэн шидийн сенсорууд нь хэрэглээг улам төгсрүүлж байна.

Хэдэн жилийн дараа бүх газарт Ipv6 ороод ирэхээр төхөөрөмж бүхэн өөрийн жинхэнэ хаягтай, гаднаас болон гадагшаа саадгүй нэвтэрч болох хэмжээнд хүрнэ. Тэр үед таны хаалганы цоож, өрөөний гэрэл, плитка, хулгана, үзэг гээд л байж болох бүх зүйлээ хаанаас ч гэсэн интерет, утасгүй сүлжээ, bluetooth гэх мэт холбоосоор шууд удирдаж болно. Удирдаж байгаа хэрэгсэл тань таны тооцоолуур, таны цахим хаяг, тэр ч байтугай таны гар утсан дээр байж байдаг бол гоё уу? Тэр ч байтугай та аль хэдийн орондоо орчхоод аль ойр байгаа төхөөрөмжөөсөө гэрлээ унтраах боломжтой гээд төсөөлдөө.

Мөн энэ хөгжлийг дагаад зөндөө олон шинэ боломжууд гарч ирнэ. Хүн суурийн интернетийг мартана. Банкны төлбөр тооцоо, зээлийн төлбөр гээд л бүх зүйлээ одоо ч гэсэн шууд гар утсаараа хийж болж байна. Гэхдээ ирээдүйд илүү асуудалгүй, цэвэр хэрэглээ болох болно. Ямар ч утас гэж байхгүй болно. Энд ярьдаг биш холбодог утас шүү. Жишээ нь таны хулгана байлаа гэж бодъё. Тэгвэл тэр хулганаар та өөрийн тооцоолуурыг удирдана, нэг товч юм уу ямар нэг үйлдэл хийгээ телевизээ, дахиж нэг юм хийгээд л печээ гээд л юуг л бол юуг л ямар ч хөглөрсөн утас ашиглалгүй шийдэж болно. Тогийг хүртэл агаараар дамжуулах нь хэрэглээ болох гээд л байна.

Дээрх бүхнээс харахад ирээдүй бол Андройд гэдэг нь харагдаж байна. Учир нь андройд бол зөвхөн зөөврийн төхөөрөмжид зориулсан линукс систем шүү дээ. Хамгийн авсаархан зүйлийг хамгийн авсаархан зүйлд зориулан, үнэхээр гайхалтайгаар бүх талаас нь системчилж өгсөн нь одоо ирээдүйд эзлэх байр суурийг нь аль хэдийн тодорхойлж байна.

Одоо ч гэсэн хүмүүс Андройд утсаны програм бичээд мянга мянган ногоон олж байна. Гэхдээ зөвхөн програм биш, энэ бол маш том зах зээл, хөгжил, ирээдүй. Монголчууд бидэнд ч гэсэн боломж байна. Хонгилын цаадах гэрэл бол энэ юм шиг байна :D

Монголын мэдээллийн технологийн ирээдүй

2010-11-08T00:16:00.005+08:00

Бид (Монголын Линукс Хэрэглэгчдийн Бүлгэм) энэ амралтын өдрүүдээр Нийслэлийн Баянзүрх дүүргийн 19 сургуулийн "Багшийн Хөгжил" төвийн бүх тооцоолуур дээр Edubuntu буюу боловсролд зориулсан Үбүнтүгийн тархацийг амжилттай суулгаад дууслаа. Энэ хичээлийн жилийн эхнээс эхлээд Мобиком корпарацийн "Моби Тэмүүлэл" төсөл Баянзүрх дүүргийн 19 сургууль хамрагдаж орчин үеийн Acer ширээний тооцоолуур болон DELL серверээр сургууль бүр хангагдсан байх юм.
Нэгэнт боловсролд хөрөнгө оруулж байгаа юм чинь хулгайн програм хангамжаас татгалзан нээлттэй эхийн програм хангамжийг лицензийн дагуу авч ашиглуул гэсэн уриалга гарган үүнийг хэрэгжүүлэхэд манай Лимнукс бүлгэмийг туслаач ээ гэсэн хүсэлтийг тавьснаар манай бүлгэмээс сайн дурын 10 аад залуучууд 19 сургуулиар явж ажиллаа. Энэ ажил хэрэгжихэд нөлөөлсөн Булгантамир, Зохихсүрэн, Тогтохжаргал гэх нэр бүхий багш нартаа баярлалаа. Мөн "Моби Тэмүүлэл" төслийнхөндөө баярлалаа. Бидний хамтын хүчээр өнөөдөр асар том аврага модны үрийг тарьчихлаа. Бид урамтай байна. Суулгаад дуусангуут амтанд ороод сонирхож байгаа тэр хүмүүс болон хулганаасаа гараач салгаж чадахгүй сонирхон байгаа бяцхан дүү нарыгаа харахад сайхан байлаа. Бас нөгөөтээгүүр бидэнд маш том хариуцлага хүрээд ирлээ. Доороос түрэн ургахын тэмүүлэх тэр том модны үрийг ургахад нь ямар нэгэн саадгүйгээр таатай орчин бүрдүүлэх их ажил ундарлаа. Бүгдэд нь амжилт хүсье!

Git for noob

2010-10-23T22:07:00.001+08:00

Git таны үйлдэл бүрийг бүртгэж авна. Энэ нь юу гэсэн үг вэ гэхээр та өөрийн кодыг хүссэнээрээ өөрчилж болно, өөрөөр хэлбэл завааруулж. Таньд кодоо хэрхэн завааруулах хичнээн санаа байна тэднийгээ туршиж үз, түүний дараа хамгийн гайгүйг нь сонго. Ямар сонсогдож байна. Юунаас ч айхгүйгээр шүү дээ.

Харин git дээр сүлжээг нэмбэл юу болох вэ? Энэ бол жинхэнэ нээлттэй эхийн философи болдог. Та хүссэн хүний агуулахаас кодыг нь хуулж ав, өөрийнх дээрээ эрх дураараа хөгжүүл, буцаагаад нэгтэг, үгүй бол цааш нь тараа. Хүссэн газраасаа, хүссэн тооцоолуураасаа, хүссэн үедээ нэг кодыг хөгжүүл. Энд нэг хөгжүүлж байгаад тэнд очоод үргэлжүүлээд. Үгүй бол энд чи тэнд тэр хөгжүүл, нэг л кодыг шүү дээ.

Агуулахыг тогоо гэж төсөөл, маш том тогоо, хоолны. Харин хүн бүр өөрийн гэсэн аягтай. Тэнд байгаа бүх хүн амттай хоол идэхийг хүснэ. Тэд тогооноос аягруугаа хоолоо хийгээд, амсаж үзээд, өөрийн гэсэн амтагч, ногоог хийгээд эргүүлээд том тогооруу хийж холино. Дараа нь дахиад л хутгаж авна, энэ үед маш олон хүмүүсийн энэ маягаар хийсэн амталгаа нийлж жинхэнэ хоолны амт гарч ирнэ. Ингээд л яваад байна. Заавал тогооруу холих хэрэггүй шүү дээ, нэг юм уу нилээд хэсэг найзуудтайгаа нийлээд тэрүүхэндээ гоё хоолоор булагнаж ч болох л юм. Үнэндээ нээлттэй эх хүртэл ийм системээр явагддаг. Тиймдээ ч git бол бүхий л нээлттэй эхийн системүүдийн бурхан нь болдог. Linux kernel, Perl, Ruby on Rails, GNOME, Android гээд л үй түм. Та өөрийнхөө хийсэн хоолыг хэн нэгэнд амсуулж, бас бусадтай хамт илүү гоё амттай болгомоор л байгаа биз дэ? Хэрвээ үгүй бол таньд нээлттэй эх гэдэг хоол хурцдах юм байна.

Харин одоо хамгийн чухал зүйл болох GIT-ИЙН АМТАЛГАА. Харж байгаарай...

Доор local буюу дандаа дотоод ажиллагааг харуулах болно. Дотоод гэдэг нь зөвхөн ганц тооцоолуурын доторх хавтсууд дунд git ажиллагааг хэлдэг бол гадаад ч гэсэн дүрмийн ялгаа байхгүй. Жаахан л сүлжээний мэдлэг, HTTP, ssh гэх мэтийг гадарладаг бол адилхан л хавтсууд шүү дээ. Доорх аргууд offline туршсан ч гэсэн боломжийн байж болох юм.

Бидэнд гурван хавтас байна

$ mkdir repo1

$ mkdir repo2

$ mkdir repo3

Эдгээр гурван хавтсыг шууд тоогоор нь эрэмблэе. repo1 бол гол хавтас. Хэдүүлээ одоо хавтас биш агуулах гэж ярих болно. Тэгэхээр repo1 бол төв агуулах байх нь. repo2 болон repo3 хоёр агуулах бол хэрэглэгчид буюу repo1-ийг хөгжүүлэгчид.

Юуны өмнө бид гурван хавтас дотроо git суулгах хэрэгтэй. Git-д бэлдэнэ гэсэн үг.

$ cd repo1

$ git init #git initialize

$ cd ../repo2

...

git init нь тухайн хавтсанд git суулгах тушаал. Энэ мөчөөс энэ хавтас git-д ашиглагдахад бэлэн болно. Ингээд гурван хавтаснуудаа бэлтгэчихнэ.

Харин одоо repo2-г үндсэн агуулах болох repo1-рүү нь холбож өгөе. Холбохдоо repo1-д origin гэсэн нэрийг өгөе. Ингэснээр repo2 агуулахаас origin хэмээн төв агуулах болох repo1-рүү хандах боломжтой.

$ cd repo2

$ git remote add origin ../repo1/.git/

Дээрх болболтыг алсын холболт гэх ба repo2-ийн хувьд repo1 нь алсын агуулах буюу remote repositroy болж байгаа юм. Алсын ажиллагаа ийм маягаар явагдана.

Харин одоо repo2 дотор hello.py болон README.md гэсэн файл үүсгээд, түүнийгээ commit буюу git-дээ бүртгэцгээе.

$ touch hello.py

$ vi hello.py

гэж үүсгэсэн файлаа нээгээд дотор нь:

def plus(a, b):

    return a+b

a = int(raw_input('a : '))

b = int(raw_input('b : '))

print a, '+', b, '=', plus(a, b)

гэж бичээд, хадаглаж гараад

$ touch README.md

$ vi README.md

гэж шинэ файлаа үүсгээд дотор нь:

This is first line

This is second line

This is third line

гээд хадаглаад гарая.

Харин одоо жинхэнэ ажил эхлэнэ. Юу вэ гэхээр үндсэн агуулахруу түлхэж оруулна (push). Гэхдээ ингэхийн тулд бид хийсэн өөрчлөлтүүдээ бүртгэх хэрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл git-рүүгээ ямар файл нэмсэн, хэдэн мөр нэмсэн гэх зэрэгийгээ бүртгэнэ. Ингэхийн тулд add гэдэг тушаал хэрэглэнэ.

$ git add hello.py

$ git add README.md

Хэрвээ тодорхой хэмжээний өөрчлөлт оруулчихаад, түүнийгээ хадагламаар байвал commit гэж хийсэн өөрчлөлтүүдээ багцлан нэрлэж нэг зангилаа болгон хадгална. Энэ нь дараа дараачийн эрсдлээс хамгаална. Өөрөөр хэлбэл та хаанаас ч яаг энэ байдалруугаа эргээд ирж болно, яг л backup гэсэн үг.

$ git commit -m ‘First commit from repo2’

Add хийж хийж байгаад л нэг commit хийчих нь байх нь. Ер нь add гэдэг үйлдэл маань stack байдлаар хийгддэг ба хамгийн сүүлийн commit-оос сүүлд хийгдсэн өөрчлөлтүүд ороод явна гэсэн үг. Бүтэн бол хэсэгчилж add хийж болно.

Та одоо яг л дээрх давтамжаар өөрчлөлтүүдээ хэсэг бүрээр нь хадгалаад явж болно. Зөвлөж хэлэхэд commit бүр тодорхой сэдвийн дотор байх, аль болох бага багаар хийгээд явах нь аюулгүй байдал тал дээр давуу талтай. Нээх олон төрлийн, олон юм add хийж хийж ганцхан удаа commit хийлээ гэж бодоё, наад зах нь commit-оо юу гэж нэрлэх вэ? Бас жаахан алдаа гарсан бол тэр чигээр нь буцаах хэрэг болно.

Харин одоо үндсэн агуулга тодроо master мөчир үүсгэх зорилгоор ганц хоёр юм хийе. Энэ master мөчирийг заавал яагаад үүсгэх хэрэгтэйг хичээлийн сүүл хавьцаа ойлгоно. Харин яаж үүсгэх вэ гэдэг бол маш энгийн. Та зүгээр л commit хий, тэгээд л цаадах чинь үүсчихнэ :D Гэхдээ албаар давхардал үүсгэх зорилгоор би адилхан README.md гэдэг файл үүсгэлээ. Давхардлыг git яаж шийддэгийг харуулах зорилготой.

$ cd ../repo1

$ touch README.md

$ vi README.md

дотор нь:

This is first line

This is fifth line

This is third line

гэж бичээд, хадаглаж гараад:

$ git add README.md

$ git commit -m ‘Add README.md file, because master branch is created’

Зиа харин одоо ингэнэ. Би дээр хэлсэн, хоолонд хүссэн амтаа оруулахын тулд эхлээд хутгаж аваад, дараа нь нэмээд, эргүүлж хийгээд, холиод, дахиж хутгаж аваад олон нийтийн амт орсон хоолыг иднэ ээ гэж. Үүнтэй ижил, одоо бид repo2 дотрохоо хэрхэн repo1-лүүгээ хийхийг харцгаая. Ингэхийн тулд эхлээд repo1-ээсээ татаж авах буюу pull хийнэ. Ингэхэд git хоёр агуулахад байгаа кодуудыг нэгтгэх ба ямар нэгэн давхцал үүсэхгүй бол асуудал үүсэхгүй, шууд татагдчихна. Гэхдээ энд нэг юм анхааруулахад repo2 маань сүүлийн commit-оос хойш өөрчлөлт ороогүй байх хэрэгтэй, өөрөөр хэлбэл сүүлийн бүх өөрчлөлтөө commit болгосон хойноо нэгтгэл хийхийг зөвшөөрдөг. Энэ нь бас л аюулгүй байдал.

$ cd ../repo2

$ git pull origin master

Дээрх үед README.md файл дээр conflict буюу мөргөлдөөн үүсэх болно. Ижил файлын ижил мөрөн дээр давхацсан хоёр өөр өөрчлөлтүүдийг git автоматаар нийлүүлэх буюу merge хийж чаддаггүй. Тиймээс гараар merge хийхэд зориулж тухайн файлын тухайн мөрүүдийг хоёр тусад нь болгоод дараах байдлаар харуулдаг. Тэр бүгдийг гараараа, ялийг нь оруулахав, алийг нь хасахав гэдгийг нэгтгэж байгаа хүн хийнэ.

This is first line

<<<<<<< HEAD

This is second line

=======

This is fifth line

>>>>>>> 238afb4304cea8271e2981c1cf705523efdcd12d

This is third line

Дээр “<<<<<<< HEAD” гэсэн хэсгээс “>>>>>>> 238afb4304cea8271e2981c1cf705523efdcd12d” гэсэн хэсэг хүртэл давхацсан мөрийг дунд нь “=======” тэмдэгтээр тусгаарлаж үзүүлсэн байна. Дээд талынх нь бол манай repo2-т хуучин байсан нь. Доод талынх нь бол repo1-ээс татаж оруулсан нь. Аль нь зөв бэ гэдгийг харж байгаад аль нэгийг нь үлдээгээд бусад бүх “<<<<<<< HEAD”, “>>>>>>> 238afb4304cea8271e2981c1cf705523efdcd12d” болон “=======” гэснүүдийг нь авч хаяна. Энэ бол гараараа нэгтгэх үйл явц юм. Олон файл дээр олон газар ингэж давхацсан бол тэр болгон дээр ийм зүйл хийгдэнэ гэж үзнэ.

Ингээд гар нэгтгэлийг хийж дууссан бол хадаглаж гараад, commit-оо хийгээд эргүүлээд push хийж болно. Учир нь одоо push хийхэд repo1 дээр маань давхцал үүсэхгүй. Нэгэнт commit хийсэн бол түүнийгээ хааш нь ч түлхэж болно. Одоо хэдүүлээ repo1-лүүгээ хийсэн өөрчлөлтөө түлхэж оруулая

$ git push origin master

Ингээд л таны ‘First commit from repo2’ гэдэг commit чинь repo1-лүү орчихлоо. Өөрөөр хэлбэл одоо repo1-ийгээ шалгаад үз дэ?

$ ls ../repo1

Харин одоо цоо шинэхэн гишүүн repo3 маань хэрхэн энэ ажилд оролцохыг харцгаая. Мэдээж repo3 дотроо эхлээд repo1-ээ алсын агуулахаар нэмнэ.

$ git remote add origin ../repo1/.git/

Тэгээд л одоо pull хийгээд л боллоо :D

$ gut pull origin master

Ийнхүү хэдэн ч хавтас хоорондоо эрх тэгш үйл ажиллагаагаа явуулна.

Тэгсэн дээрээс нэг асуулт урган гарч ирж байна. Master гэж юу вэ? Энэ бол мөчир юм. Мод гэдэг бол газраас гарсан нэг том үндсэн мөчир, түүнээс салаалсан олон мөчир байдгийг бид амьдрал дээрээс мэднэ. Тэгвэл git дээр ч мөн адил мөчир гэдэг ойлголт branch гэдэг нэртэйгээр, яг л байгалийн бодтой адилхан, нэг үндсэн мөчир, өөр хэчнээн ч үнсэн мөчрөөс салаалсан мөчиртэйгээр оршин тотнож чадна.

Харин нэг мөчир гэдэг бол яг л гинж шиг хэлхэгдсэн commit-үүдийн цуваа юм. Мэдээж commit гэдэг бол таны файлын өөрчлөлтийн бүртгэл. Та өмнөх, өмнөхийн өмнөх үйдлүүдээ төвөггүй харж болно.

Харин мөчир гэдэг бол тухайн нэг commit-оос салаалсан өөр commit-уудын цувааг хэлээд байгаа юм. Мөчир нэмэхдээ

$ git branch newbranch

гээд л үүсгэчихнэ. Энд зүгээр л мөчир үүсч байна. Харин одоо тухай мөчир дээрээ ажиллах бол ажлын горим буюу HEAD-ээ шинэ мөчир дээрээ аваачина.

$ git checkout newbranch

Ингээд л оруулсан commit болгон чинь newbranch мөчирт хадаглагдах болно.

Ажиллах талбар дээрх үндсэн зарчимууд дээр хязгааргүй өргөн хүрээ, далайцтайгаар явагдана. Мөчир таньд болон таньтай мөр зэрэгцэн код бичиж байгаа нөхдөд чинь өөр өөрийн хувилбараар хөгжүүлэх, янз янзын туршлтыг айлгүй хийх боломжийг олгоно. Нөгөө талаас та маш олон тооцоолуураас нэг л код дээр ажиллахыг хүсвэл хамгийн тохиромжтой зүйл бол git. Та эндээс нэг push хийгээд л, өөр газар очоод тэндээсээ нэг pull хийж аваад л хөгжүүлээд байна.

Харин одоо ганц хоёр git-ийг ашигласан хэрэгцээт технологиудыг танилцуулая.

Github

Github.com бол дэлхийн нэлттэй эхийн төслүүдийн гаазын зурвас. Sourceforge, launchpad зэрэг шиг, гэхдээ тэднээс илүү уян хатан. Github нь git-ийг ашигласан code social сайт юм. Хамгийн гоё юм нь таньд үнэгүй 0.30GB git агуулах эрх өгдөг, бүр гоё юм нь гэвэл та тэр дотор хичнээн ч агуулах үүсгээд, тэрэндээ online хамтрал үүсгэж, яг л дээрх чанараар, үүнийгээ төв агуулах болгож ашиглаж болно.

Голдуу нээлттэй төсөл хийж байхад хэрэг болох ба ганц git агуулахаас гадна git-ийн тань маш дэлгэрэнгүй мэдээллүүдийг маш үзэмжтэй, ойлгомжтойгоор шууд вэбээсээ харах боломжийг олгодог. Мөн дээр нь wiki, issues гээд л нээлттэй эхийн төсөл хэрэгжүүлэхэд юу хэрэгтэй тэр бүгдээр хангаж өгсөн. Мэдээж маш олон энэ төрлийн болон бусад туслайх сайтуудтай хамт ажиллах чадвар нь бүтээмжийг нэмэгдүүлнэ.

Харин та заавал нээлттэй биш буюу private агуулах үүсгэхийг хүсч байвал github-д мөнгө төлөх хэрэгтэй. Гэхдээ зайлшгүй тохиолдолд бол шалихгүй мөнгө буюу $7/сард. Энэ мөнгө бол хамгийн найдвартай, төгс үйлчилгээ авахад хэтэрхий бага, бараг үнэгүй гэсэн үг юм.

Gitg

Энэ бол desktop application буюу git-ийн хэрэглээний програм юм. Git-ийг ашиглан CLI буюу зөвхөн тушаалын гормоос бүх хэрэгцээт мэдээллүүдийг, маш ойлгомжтой харж болох боловч GUI мэдээж хэрэг болно. Ер нь бүхий л хэрэгцээт мэдээллүүдийг маш цэгцтэй, ойлгомжтой гаргаж өгсөнөөр хурдыг ч, найдвартай ажиллагааг ч төдий чинээ нэмэгдүүлдэг.

Git-д зориулсан ийм төрлийн GUI програмууд зөндөө олон байгаа. Дээрх github бол онлайнаар HTML GUI болгодог болохоос биш бас л нэг төрөл нь юм. Ер нь бүх програмуудын чин зорилго бол таны файлуудын өөрчлөлт, мөчирүүд, хамтын ажиллагааг, нэмсэн хассан зэрэг мэдээллийг илүү ойлгомжтой, алдагдалгүй харуулах, ойлгож байна уу, зөвхөн харуулах л үүрэгтэй.

Ubuntu 10.10 Maverik Meerkat-ыг сонжихуй

2010-10-14T03:12:00.003+08:00

GMT цагаар 2010.10.10 10:10:10 Ubuntu 10.10 төрлөө.

Дэлхийн хамгийн сонгодог Linux үйлдлийн систем болох эл хувилбар маань хамгийн сүүлийн урт хугацааны дэмжилтэт Ubuntu 10.04 LTS-ийн дараачийн хувилбар бөгөөд Maverick Meerkat хэмээх нэртэй болжээ.

Үргэлж шинэчлэгдэн сайжирч, аюулгүй байдал, өнгө үзэмж, хурд, чанарыг нэмэгдүүлнэ.

Мөн Монголд энэ чиглэлийн олон олон бүлгэмүүд байгаа учир та ганцаараа биш, харин ч олуулаа. Тэд бүгд програм шигээ нөхөрсөг, нээлттэй.

Та Монгол улсад маань Ubuntu толин сервер байдагийг мэдэх үү? Ubuntu-тай холбоотой бүхнийг тэндээс, өндөр хурд, өргөн боломжоор.

USB flash, CD гээд юун дээр ч шарж буулгасан бол та хаана ч, хардгүй тооцоолуур дээр ч хүссэн зүйлээ хийх нь.

Хамгийн хурдан, хамгийн энгийн, хамгийн өргөн боломжтойгоор суулгах маш хялбархан, өгөөжтэй суулгах цонх таныг Ubuntu суулгаж эхлэхээс л өөртөө татаж чадна.

15 секунт асч, 5 секунтэнд унтана. Дарлаа аслаа, дарлаа унтарлаа. Хурууны хурд мэдсүгэй.

Монгол хэл дээрээ, монгол хэлээрээ, монгол үсгээрээ ажиллах ганц боломж. Та алдаатай бичдэг үү? Тэгвэл үг үсгийн дүрмийн алдаа шалгагч таньд хэрэг болно доо, бүр Монгол шүү :D

Офис, ажил хэрэг, хүснэгт, илтгэл...

Ubuntu Software Center бол мянга мянган үнэгүй, чөлөөт програм хангамжууд таныг хүлээж байна. Хүссэнээ хайж ол, олсоноо суулга, суулгаад л хэрэглэ. Элдэв янзын мөнгө төгрөг, зар сурталчилгаа, хууль бус програмын эвдлэгч ямар ч хэрэг байхгүй.

Шинэ фонт, шинэ арьс, шинэ ханын цаас, шинэ мэдрэмж, шинэ таашаал.

Интернэтээр хэсэх үү?

Ubuntu One таньд үнэгүй 2GB эрх өгнө гээд боддоо. Та тэр зай дотроо өөрийн тэмдэглэл, хэрэгцээт файл, амин чухал бичиг баримтууд, мөн Ubuntu One Music Store ашиглан дуу, дүрс, клип, зураг, ном гээд л есөн шид, арван төрлийн зүйлсийг хадаглаад холбоод, тэр ч байтугай олон олон тооцоолуурууд дээрээ нэгэн зэрэг холбоод нэг файлыг дунд нь интернэтээр дамжуулан хувааж хийх боломжтой. Юунаас ч үл айцгаая.

Интернэтэд холбогдох, модем, wireless гээд л ямар ч асуудалгүй болсоор.

Twitter, Facebook, Buzz гээд л вэб хэрэглээнээс авхуулаад Gtalk, Yahoo, QQ гээд л бүгдийг нь... Дээрээс нь цахим захидал, бусад бүгд.

Дуу хөгжим, цаг агаар, харилцаа, захидал гээд л бүх зүйлсийг та баруун дээд талын хэсэгхээн булангаас л нэг дор, цогц байдлаар хянах боломжтой.

Хэрэглээ тал дээр асуудалгүй юм бол мэрэгжлийн тал дээр ямар вэ? Дизайн, код, дуу, дүрс бичлэг гээд л студио чиглэлийн програмуудыг та төрөл төрөлөөр нь ангилж байгаад л туршаад, судлаад, сураад бай. Бүгд бий, мэдээж үнэгүй.

Үргэлж онцгой, өргөн сонголттой. Kubuntu, edubuntu, xubuntu гэх мэт...

Ингээд энэ бүхэн таньд таалагдаж байвал хэрэглэ, хүсвэл нэгд, хамтдаа хөгжицгөөе ;)

Ubuntu 10.10 CD cover design

2010-10-11T01:41:00.001+08:00

Ubuntu-гийн өмнөх хувилбаруудын CD ковер дизайныг энд нийтлэж байсаныг санаж байна уу?

За тэгвэл одоо цоо шинэхэн буюу дөнгөж өнөөдөр (2010.10.10) өдөр гарсан Ubuntu 10.10-ын CD ковер ямар байхыг харцгаая. Мэдээж shipit.ubuntu.com хаягаар ороод, бүртгүүлээд CD захиалж болно. CD захиалахад зөвлөх нэг зүйл нь гэрийнхээ хаягийг Ulaanbaatar, Mongolia гэдгээ л зөв биччихвэл бусдыг нь монгол шууданч хариуцах болохоор монгол хүнд л ойлгогдохоор биччихэж болно.

Дараа нь удахгүй Ubuntu 10.10 ямар боломжтой вэ, юу юу нэмэгдсэн тухай гоё дэлгэцийн зураг, бичлэгтэй нийтлэл тавина аа.

Ubuntu 10.10 мөн дөнгөж саяхан Монголын толин сервер дээр тавигдсан учир та эндээс (http://mn.releases.ubuntu.com/10.10/) хурдын хязгааргүйгээр өндөр хурдтай татаж авах боломжтой.

Ubuntu 10.10 Desktop Edition (GNOME)

Kubuntu 10.10 (KDE)

Ubuntu 10.10 Server Edition

Програм Хангамжийн Эрх Чөлөөний Өдөр 2010

2010-09-12T08:33:00.008+08:00

Сайн байцгаа нуу? Эрхэм Линукс хэрэглэгч сонирхогч оюутан, залуусаа! Та бүхний сонорт нэгэн баяртай мэдээг хүргэж байгаадаа бид баяртай байна. Дэлхий дахинд жил бүр зохион байгуулдаг Програм хангамжийн эрх чөлөөнийн өдөр буюу Software Freedom Day энэ жил дэлхийн 300 гаруй оронд болох төлөвлөгөөтэй байна. Манай улс тэр дундаа Лимнукс бүлгэм ч гэсэн өнгөрсөн жилээс эхлэн тэмдэглэн өнгөрүүлдэг болсон билээ. Тэгвэл энэ жил 9 сарын 18 буюу ирэх хагасайн өдөр энэ өдрийг тэмдэглэн өнгөрүүлэхээр бид ханцуй шамлан ажилдаа орлоо.

Түрүү жил КТМС дээр болж байсан тэгвэл энэ жил Нийслэлийн Нацагдоржийн номын санд болох төлөвлөгөөтэй байна.

Хөтөлбөр:

Нээлт

Линукс 101 буюу линуксын анхан шатны танилцуулга.

Пайтон хэл

Windows үйлдлийн системээс “Нээлттэй эх” -д шилжих нь

Завсарлага

Манай бүлгэмд тавтай морилно уу. Бүлгэм болон үйл ажиллагааны танилцуулга, вэб хуудсууд

Android систем

ЕБС-иудад “Нээлттэй эх”-ийг хэрхэн хэрэглэж байгаа нь.

Мэргэжлийн боловсролд ашиглах байгаа нь.

Чөлөөт хэлэлцүүлэг

Мөн энэ өдрийн талаар дэлгэрэнгүй мэдээллийг:
SFD 2010 таныг урьж байна
http://wiki.limnux.net/wiki/SFD2010 сайтуудаас аваарай.

Энэ жилийн ивээн тэтгэгчидээр:
Moгул брэнд
Эко Пак Монгол ХХК
Дебианмн баг

NetBeans ашиглан андройд дээр аппликешн хөгжүүлэх

2010-08-06T13:30:00.006+08:00

Андройд систем нь Линукс дээр суурилсэн нээлттэй хөгжүүлэгддэг хөдөлгөөнт холбооны үйлдлийн систем юм. Анх "Андройд Инк" компани хөгжүүлж эхэлсэн боловч Гүүгл худалдан авснаар сүүлийн хэдхэн жилийн дотор энэ систем нь маш хүчирхэг үйлдлийн систем болоод байгаа билээ. Тиймээс энэ салбар луу бид анхаарлаа хандуулах зүйтэй гэсэн үүднээс энэ системийг судалж эхэлхээр сэтгэл шулуудаад судалгааныхаа ажилд орлоо. Анхнаасаа энэ системийг Eclipse дээр хөгжүүлэгдэж эхэлсэн ч аль хэдийнээ NetBeans дээр хөгжүүлэх боломжтой болчихжээ.

Бүлгэмийн сайтны реклам

2010-05-02T16:31:00.003+08:00

Зиа бүлгэмдээ зориулаад ийм нэг реклам хийчлээ. Одоо үйл ажиллагаагаа сэргээе :)

Ubuntu 10.04 Lucid Lynx-ийн CD облошка дизайн

2010-05-01T13:04:00.005+08:00

Дөнгөж 2-хон хоногийн өмнө цоо шинэ Ubuntu 10.04 гарсан. Би өчигдөр Ubuntu 10.04 DE болон SE, дээр нь нэмээд Kubuntu гээд 3 CD захиалсан. Удахгүй гэрийн хаалга тогшоод ирэх ёстой. Ер нь шинэ хувилбар бүр дээр л энэ гуравыг захиалчихдаг, нэг л өдөр хүрээд ирнэ хэхэ. Гоё шүү. Надаа одоо Ubuntu 9.04-өөс хойших Ubuntu DE, Ubuntu SE, Kubuntu байгаа :D Харин энэ удаад цоо шинэ Ubuntu маань 3 жилийн турш ямар CD облошкатай байхыг харцгаая. Мөн өмнөх загваруудыг нь :D

Хэрвээ та хүсвэл энд дараад захиалж болно.

Нэмээд нэг зүйл хэлэхэд LTS гэдэг нь Long Term Support буюу урт хугацааны дэмжлэгтэй хувилбарыг хэлдэг. Хоёр жилд нэг удаа гардаг ба нэг LTS хувилбарын Desktop Edition 3 жил, Server Edition 4 жилийн дэмжлэгтэй байна. Үүний өмнө Ubuntu 8.04 Hardy Heron нь LTS байсан ба жилийн дараа дэмжилт дуусна. Дэмжилт гэдэг нь хөгжүүлэлт, тогтворжуулалт гэж ойлгож болно. Өөрөөр хэлбэл та нэг LTS суулгасан байхад бүхэл бүтэн 3 жилийн турш идэвхтэйгээр нууцлал, шинэчлэлийн Update-үүдийг авах боломжтой. За ингээд дизайныг хүргэе.

Ubuntu 10.04 Lucid Lynx LTS

Ubuntu 10.04 Lycid Lynx LTS Desktop Edition

Ubuntu 10.04 Lycid Lynx LTS Server Edition

Kubuntu 10.04 Lycid Lynx LTS

Ubuntu 9.10 Karmic Koala

Ubuntu 9.10 Karmic Koala Desktop Edition

Ubuntu 9.10 Karmic Koala Server Edition

Kubuntu 9.10 Karmic Koala

Ubuntu 9.04 Jaunty Jackalope

Ubuntu 9.04 Jaunty Jackalope Desktop Edition

Ubuntu 9.04 Jaunty Jackalope Server Edition

Kubuntu 9.04 Jaunty Jackalope

Ubuntu 10.04 Lucid Lynx LTS эцэслэн гарлаа

2010-04-30T18:07:00.004+08:00

Манай бүлгэм ч Ubuntu гэж мянга давтаж ная үглэсээр байгаад уншигч эрхэм та бүхний чихнээ хоногшсон байх даа, хэхэ. Юу гэхээр энэ удаад их онцгой тохиолдол. Учир нь дөнгөж өчигдөрхөн Ubuntu-гийн цоо шинэ хувилбар гарсан бөгөөд бусад хувилбараасаа олон онцлог давуу талтай нь илүү гойд юм. "Ямааны махыг халуун дээр нь хунина" уу?

Ubuntu 10.04 LTS

Вэбээр хэсүүчлэх

Ubuntu маань бидний мэдэх вэб толилуур болох Mozilla Firefox-ийг ашигладаг. Өө тэгээд та хүссэнээ сонгож болно дөө. Ubuntu Software Center дотроос ухаж байгаад Chrome энэ тэрээ суулгахгүй юу.

Ажил хэргийн бичиг баримт, илтгэл гээд л...

OpenOffice.org-ийг бараг мэдэж байгаа байхдөө. Бидний ашигладаг Microsoft Office-ийн хийдэг нөгөө бичиг баримт, илтгэлийн слайд болон хүснэгт, диаграм энэ тэрийг "хашраана" шүү дээ. OpenOffice.org нь хэрэглэхэд маш амар, мөн дээрээс нь мэдээж үнэгүй.

Үнэгүй програмуудыг ховх сорох

Ubuntu Software Center танд ганц товч дараад л суулгахад бэлэн байгаа хэдэн мянган програмууд дунд хүргэх болно. Програмуудыг маш ойлгомжтой ангилсан байгаа. Үүнд: боловсрол, тоглоом, дуу хөгжим ба видео, график, програмчлал болон оффис гээд л. Хүссэн програмаа хайж олоход тун амархан, суулгахад ч мөн адил, устгах нь бүр ч энгийн.

Email ба чалчаан :P

Та Empathy ашиглаад чалчиж болно. Учир нь тэр Yahoo, Gmail, MSN, Jabber, AOL, QQ эдр гээд л дэмжихгүй IM гэж үгүй. Evolution бол таны бүх данс(account), цахим шууданг чинь хариуцах болно.

Та Twitter-чин үү?

Шинэхэн хувилбар 10.04. Таны онлайн амьдралыг их амархан болгоно. Ubuntu-гийн шинэ Me Menu нь таны Facebook, Twitter (мөн өөр бусад) шинэчлэлүүдийг чинь амарчилна. Та нэг л холбогдсон байхад ганцхан газраас бүгдийг нь. Маш амархан байгаа биз.

Дуу сонсохгүй юм уу?

Цоо шинэ хувилбар дээр та хүссэн дуугаа сонсож, татаж авч болно. Энэ удаад Ubuntu One маань дуу хөгжмийг чинь найдвартай хадгалахаас гадна найзуудтайгаа хуваалцахад хялбр болсон. Мэдээж цоо шинэ дуу болон видео тоглуулагчдыг мартаагүй.

Энэ фотог хар даа...

Та утас, камер болон татаж авсан зурагнуудаа зүгээр л хадгалаад дараа нь хайж лай болдог уу. Тэгвэл F-Spot л танд хэрэтэй, таны Picasa, Facebook ба Flickr дээрх зурагнуудаас гадна өөрийн чинь бүх зургийг гайхалтай сайн зохион байгуулна, мэдэж бүх зүйл автоматаар. GIMP байхгүй болцон гэж айж байна уу? Гэвч бидэнд Ubuntu Software Center байгаа шүү дээ :D

Таны цахим амьдрал алхам тутамд чинь, хаана ч хамаагүй!

Бүх Ubuntu хэрэглэгчдэд Ubuntu One үнэгүй 2GB данс нээж өгнө, гоё уу? Ийнхүү та хаа ч явсан цуг мэж мэдээрэй гээд л яваад байж дэ. Энэ нь таны bookmarks, утасны дугаарууд, дуу болон зурагнуудыг хадгалаад автоматаар зохион байгуулах болно.

Кино үзэх үү, хийх үү?

Өөрийнхөө дуртай YouTube бичлэгийг шууд тоглуулагчаасаа. Үүнийг таны Movie Player хийхээс гадна та Pitivi ашиглаад видеогоо засварлаж болно.

Ийм хурдан уу :O

Ubuntu ямар хурдан гэж бодно оо. Бүх зүйл нь. Суулгах явц нь хүртэл нисэх мэт. Асаах товоо дарсан л бол та шууд ажилдаа ор ;) Унтрах тухай ярьсаны ч хэрэггүй, итгэхгүй бол туршаад үз.

"Наян" тоглоомууд

Ubuntu Software Centre дотор зөвхөн програмуудаас гадна таны дуртай бүх төрлийн тоглоомууд бий. Буудна уу, ухаанаа хөгжүүлнэ үү, айдасыг мэдрэнэ үү таны л "вкус". Гагцхүү сонго, хай ;)

Өөртөө тохируул

Ubuntu-гийн философи бол та ямар хүн байхаас үл шалтгаалан бүгдэнд нь хэрэглээний эрх чөлөөг мэдрүүлэх. Тийм ч учраас та зөвхөн өөртөө бүх зүйлсийг тохируулан хэрэглэж болно. Магадгүй та солгой, түүнээс хүнд шалтгаан байж болно, тэр болгоныг Ubuntu бодолцдог.

Эцэст нь Монгол толин сервер дээрээс суга татахыг хүсвэл
!ЭНД ДАРААД ШУУД ТАТ!

Хүүхэд бүрт Linux

2010-04-30T16:00:00.003+08:00

Хүүхэд бүр компьютер буюу OLPC (One Laptop Per Child) гээд олон улсын төсөл байдаг. Монголд ч мөн хэрэгжээд эхэлсэнийг бид жижигхэн бандгар ногоон laptop-оор нь мэдэх билээ. Тэд нээлттэй эх, тэр дундаа чөлөөт програм хангамжийг (free software) маш түлхүү дэмждэг. Тэдний тараагаад байгаа ногоон, тэр эгдүүтэй авсаархан компьютер чинь fedora sugar гэдэг Linux цөмтэй үйлдлийн системээр ажиллаж байгаа. Ердөө 1-хэн Гегабайт флаш дотор үйлдлийн систем, тоглоомууд, номууд, зурагнууд, вэб толилуур (browser) гэх мэт зүйлсийг багтаах нь тун амаргүй бөгөөд үүнийг гагц хүү Linux л хийж чадсан.

За одоо гол сэдэв рүүгээ шилжье. OLPC хүүхдийн сурах хүсэл эрмэлзэлийг нээлттэй эхээр, Linux-аар хангаж байна. Нөгөө талаасаа сурах хүсэл эрмэлзэлдээр нь тулгуурлан Linux-ийг хэрэглүүлж байна. Тэд тоглоом тоглонгоо хичээлээ ойлгодог. Тэгвэл бид одоо байгаа архаг Windows-чин ня-бо нар, багш нар, оюутнууд, ажилтчдыг Linux-руу шижүүлнэ гэж чармайн зүтгэх нь зөв ч гэлээ тийм ч өндөр үр дүнд хурдан хүрэхгүй. Бид яаж бүх хүнийг Linux хэрэглүүлдэг болгох вэ? Яаж түүний үнэ цэнийг илүү өргөн хүрээнд ойлгуулж, хөгжүүлэлтийг улам далайцтай болгох вэ? Дэлхий дээр хэчнээн тэрбум хүн зөвхөн Microsoft, Apple зэрэг корпарацуудын гарыг харан суусаар байх вэ? Тэдэнд сонголт байгаа гэдгийг хэрхэн ойлгуулах вэ? Үүнд цаг хугацаа хэрэгтэй. Өөрөөр хэлбэл бид илүү урт хугацаанд арай өөр аргаар үйл ажиллагаагаа явуулах нь зүйтэй. Энэ бол ХҮҮХЭД БҮРТ LINUX төсөл :P

Хүүхэд бүр програмист болохгүй, хүн бүр програмд чухал үр дагавар өгч, ямар програм сайн бэ гэдгийг ялгаж салгаад байх шаардлагагүй. Одоо Монголд байгаа компьютер хэрэглэгчдийн дийлэнх хувийг Ubuntu Linux үйлдлийн системтэй (operating sysmem) компьютер дээр суулгахад тэд Windows биш байна гэж хэлэхгүй, мэдэх ч үгүй. Шал өөр арьстай (theme) дээд талдаа Start цэс нь байдаг компьюер байна л гэж бодно. Эндээс үзэхэд бид Linux гээд орилоод, хүн бүрт чихэнд нь чийр болтол нь давтаж хэлэх хэрэггүй, өөрөөр хэлбэл хэрэглэгчид "Энэ систем бол Linux, харин энэ бол Windows" гэж бидэн шиг ялгаж салгах шаардлагагүй л гэсэн үг. Харин бид хэрэглээ талаас нь тэдэнд таниулах хэрэгтэй. Ингэхийн тулд одоо байгаа хэрэглэгчдэд бус одоо хэрэглэгч болох гэж яваа цэцэрлэгийн, дунд сургуулийн хүүхдүүдээс эхлэх хэрэгтэй. Тийм хурдан биш ч гэсэн бид 10 жилийн дараа маш чанартай үр дүнд хүрнэ, учир нь хүүхэд гэдэг амьтан чинь том болоод хүн болдог юм шүү дээ :P

Хүүхдэд компьютер ямар хэрэгтэй гээч. Тэд интернэт орж шуудангаа шалгах, хүснэгт боловсруулж тайлан бэлдэхгүй нь мэдээж. Тэдний гол зорилго бол тоглоом. Тэд ээж ааваасаа авсан хэдэн төгрөгөө халааслаад CD дэлгүүрүүдээр шүлсээ гоожуулан тоглоомуудын каталоги жагсаалт үзэж байхдаа алхам бүрдээ Only for Microsoft Windows гэсэн томоос том бичгийг нүдлэж байдаг. Тэдэнд шинэхэн авсан компьюер дээр нь бас л нэг шинэхэн ХУЛГАЙН WINDOWS суучихсан ирдэг. Гэвч тэд "Энэ Windows бол хууль бус" гэж зүсэм ч бодохгүйг бид сайн мэднэ. Яг л үүн шиг. Төсөөлж байна уу?

Нэг бяцхан жаал найзыгаа дагаад PC тоглоомны газар орсон чинь Nexuiz гэдэг тоглоомыг Linux дээр тогож байхыг харна. Гэвч тэр хүүхдэд Linux гэдэг юм нь чухал биш, тэр Nexuiz нь л чухал. Өдөр болгон тэнд очиж хэдэн цаг алжаалаа тайлагдтал, хорхойгоо дарагдтал Nexuiz-дэж байгаад гэртээ ирсэн чинь аав нь шинэ компьютер аваад тавьчихсан "Миний хүү өнөөдөр 16 хүрсэн юм чинь" гээд сууж байх нь тэр. Тэгээд л мань нөхөр POWER гэдэг бөөрөний товчийг бахархалтай нь аргагүй дарж, систем нь хэрхэн эхлэж байгааг сониучирхан хараад сууж байсан чинь цагаан бичиг хэсэг урсаснаа Ubuntu гэдэг үнэн гоё логотой бичиг гарч ирээд л. Мэдээж мань жаал шууд л Nexuiz гэдэг тоглоомны логог дэлгэц дээрээс хайж гарна. Явсан нохой яс зуудаг шиг мань хашир ухаж ухаж Sowtware center дотроос нь хайрт Nexuiz-аа олоод Install now гэдэг товчийг даран суугдаж байх хооронд нь өөр бас бус тоглоомуудыг сонирхон сууна "Хоо, хүү энэ гоё юм болуу? Ёооё энэ лаг тоглоом бээш, яаая энэ эдр бол ай" гээд л уулага адаж байх хооронд Nexuiz is installed гэдэг бичиг гарч ирээд дэлгэц дээр нь N үсэгтэй Nexuiz-ийн лого гараад ирнэ. Тэгээд л тоглоод байдаг хэрэг дээ. Маргааш нь сургуулийнхаа найзууддаа гэртээ хэрхэн сүлжээгээр Nexuiz-дэж байгаагаа яриад л, найзууд нь аав ээжээсээ компьютер нэхээд л. Тэгж байсан чинь гэнэт Мэдээлэл зүй гээд хичээл ордог юм байна. Openoffice.org гэнэ үү? Юун алгоритм бэ? Python нь тоглоом юм уу? Интернэтийг хэрэглэж чадахгүй хэн байсан юм бэ багш аа? Firefox-оороо л орчихно шдээ... гээд л. Эцсийн эцэст энэ пацаанд арван жилийн мэдээлэл зүйн багш нь "Энэ бол Ubuntu" гэж хэлэхээс өмнө тэр төдийлөн үйлдлийн системийг ойшоодоггүй байсан. Мөн өөр олон Windows, Mac OS зэрэг үйлдлийн системүүд байдаг юм байна гэдгийг мэдэж байх жишээтэй. Энэ үнэн тэ? Хэзээ байтлаа бид арван жилийн мэдээлэл зүйн хичээл дээр Windows суга, Linux гоё гэж ярьдаг байлаа. Тэр байтугай Windows гэдгийг нь мэдэхгүй, эхлэхдээ нэг Windows гэдэг бичиг гарч л байдаг юун бичиг вэ гэж сонирхож ч хардаггүй байсаншд. Асдаг юм асгаараа л асна, ажилладаг програмууд нь ажилладгаараа л ажиллана. Яг л үүнтэй агаар нэг.

Ирээдүйн Монгол айсуй...

Terminal хичээл No3: Vim текст засварлагч

2010-04-30T02:38:00.003+08:00

Удаан чимээгүй байсан бүлгэм маань ингэж нэг амь оров :D Сайхан байна.Энэ удаагийнхаа хичээлээр бид Vi буюу өргөтгөсөн Vim текст засвралагч програмыг үзэх болно (Өмнөх хичээлүүдийг эндээс) Энд дөнгөж сурч байгаа хүмүүс зориулсан ч энэ хүү програмыг мэддэг хүн тун цөөн, мэддэг ч ашигладаг нь тун цөөн байдаг. Гэхдээ одоо та Vim эдиторт дурлах болно, хараад хайрлах болно, хаа явсан газраа ашиглах болно. За ингээд хичээл эхэллээ Терминалчид аа! Хулганаа салгаад хичээлдээ...

Яагаад заавал Vi гээд чичигнээд дайраад байна вэ?

Юу юуны түрүүнд Vi бол хамгийн гайхамшигтай text editor. Магадгүй та нэг муу текст засварлагчид ингэж их ач холбогдол өгөх ямар хэрэг байна аа гэж бодож байгаа. Үнэндээ би ч бас өмнө нь тэгэж боддог байсан, текст засварлагч л бол засварлагч шүү дээ тэ? Гэхдээ одоо та тийм биш юм гэдгийг мэдэж авна. Яагаад гайхамшигтай гэсэн гэхлээр:

2008 оноос өдийг хүртэл хамгийн шилдэг text editor-оор шалгарсан. Мэдээж ямар ч арын хаалгагүйгээр :P
Linux кэрнэлтэй үйлдлийн систем болгон дээр та үүнийг л олж харах болно
Бүхий л форум, заавар, зөвөлгөөнүүд дээр үүнийг ашиглах болно
Програмист, кодер таны ажлыг 100% биш юм аа гэхэд 250% хөнгөвчилж чадна ;)
Маш уян хатан. Учир нь түүнд байхгүй юм гэж үгүй, бидний мэддэг бүх зүйлсийг хийхээс гадна мэддэггүй өчнөөн зүйлсийг тэр хийж чаддаг, удахгүй та харна
Хөгжүүлэлт маш сайтай. Юуны тулд, яагаад шилдэг нь болсон билээ, мэдээж бүх зүйлс нээлттэй. Та түүнийг зөвхөн өөрийн таашаал, мэдлэг, хэрэглээнд зориулан хамгийн минимал түвшинд бүтээмжийн гайхалтай өндөр түвшинд ашиглаж болно

гээд л Vi-ийг магтаад байвал их урт жагсаалт хэрэг болно.

Давуу талуудыг товчхон дурьдах юм бол:

Ямар өргөтгөлтэй (хэл) байгаагаас шалтгаалан түүнд тохируулан өнгөөр ялгана (highLighting)
Бидний дуртай терминал дээр ажиллана. Өрөөр хэлбэл ямар ч график дэлгэцийн горимгүй (GUI) систем дээр шууд ажиллана гэсэн үг (CLI)
Өргөтгөх боломжтой ба дэлгэцийг хүссэнээрээ хувааж, давхар таб нээж хооронд нь маш хурдан шилжиж болно
Бүх зүйлс гарын арван хуруун дор буюу текст товлуурууд дээр байрлах учир таны гар ийш тийшээ сэлгүүцэж, хулганаа хайж, сумыг хэдэн мянга дарахгүй, шууд л таржигнуул муу кийбоордыг
Үйлдлийн автоматчилал, энгийн хэдхэн үйлдэл, тэднийг хүссэнээрээ хольж, сольж болох товчлуурын комбинаци. Энэ бүхэн танд маш гайхалтай мэдрэмж, дээрээс нь хурд, өндөрөөс өндөр үр бүтээмжийг олгоно.

Тэгвэл Vi-ийг чинь яаж суулгаж, ажилуулж, ашиглах юм бэ?

Ubuntu дээр:

# apt-get install vi

Windows дээр бол сайтаас нь татаж аваад л суулга. Үүнээс хойш дан Terminal дээр заах болно. Windows дээр GVim нь яг адилхан байгаа.

Ашиглаж үзий
Ачаалах
$ vi [file_name]

Ажлыг хэрхэн хөнгөвчлөнө гэлээ?

Блок идэвжүүлэлтийн гайхамшиг, ингэж засварлах гоё биш гэж үү?

Vim-д дараах үндсэн 3-хан горим бий, бүх зүйлс энэ гурван горим дээр л хийгдэх болно

Засварлах (insert) - Энэ горимд байгаа үед та энгийн бусад текст засварлагч шиг л текст дээгүүрээ заагуураа гүйлгээд л, устгаж, бичих болно
Удирдах (command) - Vim-д тушаал гэдэг бол яг л Терминалруугаа адил маш чухал үүрэгтэй. Учир нь таны ажлыг хэмнэхийн тулд маш олон тушаалууд зөвхөн текстийг боловсруулахад зориулагдан байж байдаг. Жишээ нь нээх, орох, гарах, хуулах, зөөх гээд л
Идэвхжүүлэх (visual) - Текстийг сонгох буюу идэвхжүүлнэ. Тод өнгөөр идэвжүүлж байгаад л copy хийдгээ санаж байна уу? Яг л түүн шиг текстийг идэвжүүлнэ. Нэгэнт идэвхжүүлсэн текст дээр дурын үйлдлийг хийж болно

Заагуурыг удирдах
Vim-ийн команд буюу тушаалын горимд заагуурыг доорх үсгүүдийн байрлалаар удирдана. Энэ нь маш их ажлыг хөнгөвчилдөг. Жишээ нь маш урт скролл текстийг бид доошоо сум ная дарж байснаас шууд баруун гарын долоовор хурууны default товч болох j дээр дараад л доош нь гүйлэж байх жишээтэй. Заагчийг зөв, алдаагүй удирдаж сурах нь чухал бөгөөд энэ нь цаашдаа бүтээмжийг чинь нэмэгдүүлэх болно.

k
h   l
  j

Дээр байгаа байрлалаар:
k - Дээш
р - Доош
h - Зүүн
l - баруун

Засварлах горим
Тушаалын гормоос i товч дарж засварлах горимд шилжинэ. Засварлах горимын үед дараах горимоор бичинэ:

Оруулах (заагч босоо зураас) - Заагч байгаа газраас оруулж засна
Дарах (заагч босоо тэгж өнцөгт) - Заагч байгаа газраас дарж засна

Засварлах гормыг insert товчоор солино.

Удирдах горим
Засварлах горимоос ^+c үгүй бол Esc товч дарж тушаалын горимд шилжинэ. Тушаал нь тушаалын, үйлдлийн гэж хуваагдана.

Тушаал
Тушаал нь : (Shift+;) дарсанаар удирдах горимоос тушаалыг хүлээнэ. Тушаал нь ихэнхдээ текстийн ерөнхий удирдлага, програмын ажиллагааг удирдахад чиглэсэн байдаг.
:help - Тусламж
:w [name] - Хадгалах
:q - гарах
:wq [name] - Хадгалаад гарах
:qa! - Хүчээр гаргах
:set mouse=a - Хулганыг идэвхжүүлнэ (GUI, xterm үед!) Энэ үед та хулганаа ашиглан заагуурыг удирдах боломжтой
:tabnew - Шинэ таб буюу ажлын талбар үүсгэнэ. Энэ үед хамгийн дээд мөрийг ажиглаарай, таб жагсаалт байх болно.
:tabnext - Дараагийн табруу шилжинэ

Үйлдлүүд
Үйлдэл нь голчлон заагчийн тухайн байрлалаас текстийг удирдахад чиглэнэ. Тушаалын горимд бүх товч үйлдлийн горимд орох ба та ^+c үгүй бол Esc товч дарсан тохиолдолд дарсан товч болгон чинь үйлдэл хийнэ. Үйлдэлт заагчийн байрлалаас гадна идэвжүүлэлт чухал хамааралтай.
dd - Тухайн мөрийг устгана
o - Тухайн мөрийн доод талд шинэ мөр үүсгээд засварлах горимд оруулна. Та о товч дараад шууд шинэ мөрнөөс текст бичиж эхлэнэ
y - Тухайн идэвхжүүлэлтэд хамрах текстийг clipboard буюу санах ойд хуулна. Хамгийн сүүлд y товч дарагдаж хуулагдсанаас гадна хамгийн сүүлд устгасан тэмдэг/мөр санах ойд байрлана
p - Санах ой дахь текстийг тухайн байрлалд хуулж тавина

Үнэгүй татах "O'Reilly Learning vi and Vim.pdf"

[...бичигдэж байна...]

Хаалтгүй эх Монголд

2010-04-30T00:50:00.003+08:00

Монголын оюуны эрэлт дэлхий дахинаа хүлээгдэж байна. Аль хэдийн тулж ирээд, хаалга тогшиж байгаа энэ олон боломжуудыг бид зүгээр суугаад буцаагаад явуулах гэж үү? Бид юу хийх ёстой вэ? Тэд биднээс юуг хүсэж, хүлээгээд байна вэ? Чухам тэд биднээс Мэдээлэл Технологийн оюуны хөрөнгө оруулалтыг хүлээж байна. Бидний ярьдгаар тэд биднээс програмистуудыг хүлээгээд байна. Бид нийлүүлж чадах уу? Хэрхэн?

Биднийг дэлхийн өрсөлдөөнд ороход саад болж байгаа хамгийн том хүчин зүйлс бол хүний нөөц, ажиллах хүч, хэл дээр нь тогтворгүй төрийн бодлого, хий хоосон оромдсон боловсролын систем гэх мэт. Бидний зорилго бол мэдээллийн технологиор яг л Сингапур, Малайз, Тайланд гэх мэт жижиг хирнээ үсрэнгүй хөгжсөн орнууд шиг дэлхийд гарч ирэх. Тэгэхийн тулд хамгийн түрүүнд хийгдэх ажил гэж үгүй. Бүх юм уялдаа холбоотойгоор, бие биенээ хүлээх хүлээлтгүй, урсангуй хөгжлийн системийг бүрдүүлэх нэн чухал. Харин энэ системд нээлттэй эх ямархуу үүрэгтэй оролцох бол?

Нээлттэй эх нь орчин үеийн програм, мэдээлэл технологийн ертөнцөд хувьсгал хийж чадсан сүүлийн үеийн эрчээ аван хөгжиж буй салбар билээ. Нөлөө бүхий салбаруудад нээлттэй эхийг хэрхэн ашиглаж байгааг эндээс харж болно. Санхүү, зардал хэмнэхээс гадна өөрсдийн инженерчлэлийн аргаар өөрсдийн гэснэ давуу талтай, давтагдашгүй тэр л системийг гаргаж авч болж байгаагаас шалтгаалан олон олон үйлдвэрийн компаниуд дотооддоо хаалттай хөгжүүлж байгаагаас гадна олон олон техник хангамжууд үнээ хямдруулах чухал том зэвсэг болоод байна.

Боловсрол, шинжлэх ухааны тооцоолол, мэдээллийн дамжуулалт, системийн аюулгүй байдал, хяналт зэргээс эхлээд банк, санхүү, улсын мэдээллийн аюулгүй байдал зэргийг нээлттэй эхэд даатгаж болно. Гэхдээ бид эхлээд нээлттэй эхийн тухай ойлголттой болох хэрэгтэй юм байна.

“Нээлттэй эхэд хамрагдах програм хангамжийн эх кодыг хэн ч үзэх, судлах, үнэлэх дүгнэх болон шинэчлэн өөрчлөх боломжтой байдаг. Иймээс нээлттэй эхийн програм хангамжид програм зохиогч, хөгжүүлэгч олон хүний үзэл бодол шингэж бүтээгдэнэ.”

http://en.wikibooks.org/wiki/Open_Source дээрх орчуулгыг Мятавын Эрдэнэчимэг

Нээлттэй эхийн кодын нээлттэй байдал, лиценз зэрэг нь бидэнд өгөх давуу талаар баялаг юм. Чухамдаа энэ л нээлттэй байдлыг бид боловсролын системдээ маш хүчирхэгээр ашиглаж чадвал цаашдаа улс орныхоо мэдээлэл технологийн өөрийн гэсэн давуу талтай давтагдашгүй системийг бүрдүүлэхэд чухал ач холбогдолтой болж чадна.

Нээлттэй эхээр түгээгдэх чөлөөт програм хангамж, хэрэглээний програмууд нь одоо ч бидэнд үнэ хөлс нэхэлгүйгээр хэрэглэгдэхэд бэлэн байж байна. Жишээлбэл үйлдлийн системээсээ өгсүүлээд оффисын програм, зураг төсөл, дизайны програм, дуу дүрс, мэдээлэл солилцооны програмууд гээд байж боломгүй өндөр төвшинд хүртлээ хөгжсөн эдгээр програмуудыг бид хэрэглээндээ нэвтрүүлэх нь хамгийн түрүүнд тавигдах ёстой асуудал. Учир нь энэ чиглэлээр хоолоо олж идэх гэж байгаа бол усыг нь уувал ёсыг нь дагаж бүх хууль дүрэм, ёс журмыг дагах нь үүрэг болно. Гэтэл одоогоор Монголд дан хаалттай эх, түүнийг хууль бусаар ашиглах явдал газар авчээ. Үүний сөрөг үр дагварыг бид тооцож, нээлттэй эхрүү шилжих, үгүй бол бүх хэрэглээний төлбөртэй програмаа албан ёсоор худалдаж аваад хэрэглэх эсэхээ шийдэх нь нэн түрүүнд хийгдэх ёстой сонголтуудын нэг.

Боловсролд ашиглахад бидэнд нээлттэй эхийг судлах профессорын баг, тэдний тогтоох нэгдсэн стандарт систем хэрэгтэй. Бидний үзэх хичээлүүд бүгд нээлттэй эхийн програм хангамжийг задлаж үзэх, кодыг хэсэг хэсгээр нь турших гэх мэт цэвэр практикум дээр суурилсан болж чадна. Бид олон жил, олон үзэл бодлын дундаас урган гарсан төгс кодуудыг судлаж, хөгжүүлж чадах боловсон хүчнийг бэлдэж чадна. Боловсролд нээлттэй эхийг ашиглахад бидэнд дараах давуу талууд олдоно:

• Код нээлттэй учир бид сурч мэдэхэд илүү дөхөм
• Үнэ төлбөр төлөхгүй учир эдийн засагт хэмнэлттэй
• Өөрсдийн болгож ашиглаж болох учир юунаас ч хараат бус
• Сургалтын зорилгоос хамааран засаж янзлаж болно

Эдгээр давуу талуудыг боловсролын системдээ зөв ашиглаж чадвал ирээдүйд бид өөрсдийн гэсэн давуу тал, үнэт зүйлийг багтаасан давтагдашгүй системтэй болоход нэг алхам ойртлоо гэсэн үг. Учир нь эдгээр төгсөгчид нь нээлттэй эхийг хэрхэн өөрчилөх, сайжруулах, хөгжүүлэх тухай ойлголттой байхаас гадна түүнийг хэрхэн өөрсдийн болгохыг ч сайн ойлгосон байх учиртай.

Тэгвэл бид өөрсдийн гэсэн системтэй байгаад ямар хэрэгтэй юм бэ? Улс үндэстэн, ястан угсаатан бүр өөр өөрсдийн гэсэн онцлог шинж чанар, давуу талтай байдгийн нэгэн адил бид Монголыг тодорхойлох шинж чанарыг мэдээлэл технологийн ертөнцөд олж авах нь зүйтэй. Тэгэж байж бид сая нэг агуу кибер ертөнцөд хөл олж, өөрсдийг гэсэн байр суурьтай болно. Бид бусдын гарыг хараад суух биш өөрсдөө хөдлөж эхлэх нь чухал. Байгалийн баялаг газар доороо байж л байг, бид тэр шавхагдах нөөцөөр биш үл шавхагдах оюуны нөөцөөрөө амьдрах, бүр дэлхийн тавцанд өрсөлдөх боломж байсаар байна, байсаар ч байх болно. Гэвч хэзээ нэгэн цагт хэнийг ч хүлээхгүй энэ хөгжил хэний ч гар хүрэхээргүй өндөр төвшинд хөгжиж орхих тэр цагт бидний энэ мөрөөдөл талаар болохоос гадна байгалийн баялаг маань ч шавхагдах аюултай бус уу?

Java cheat-sheet

2010-03-23T12:29:00.003+08:00

Жавагийн өгүүлбэр зүйн тухай маш ойлгомжтой ганцхан хуудас файл байна. Та бүхэнд хэрэг болно гэдэгт найдаж байна.

http://lesliefranke.com/files/reference/javacheatsheet.pdf

Тооцоолуурын хэрэглээ буюу Програмист гэж хэн бэ?

2009-11-09T20:15:00.013+08:00

Мэдээлэл Технологи (МТ) гэхээр л компьютер боддог нь зөв үү? Програмист гэхээр л Office Word, Excel боддог нь ер нь юу вэ?. Энд хэлж байсан, юу вэ гэхээр програмистын ангид орж байгаа хүүхдүүдийн төсөөлөл яг л дээрх шиг байдаг. Хэрвээ чи Word, Excel гэдэг програм дээр юм хийж, Wind0ws гэдэг үйлдлийн систем суулгаж чаддаг байх нь програмист болоход бэлэн гэсэн үг биш юм. Тэд програмистуудыг өдөр шөнөгүй тооцоолуур форматлаж, нойр хоолгүй вирус устгадаг хүн гэж боддог. Хэрвээ та програмист хүнийг цор ганц тооцоолуур, цаашлаад Word, Excel, Wind0ws зэрэгтэй холбож ойлгдог бол доорх нийтлэлийг заавал унш!

Програмист гэж хэн бэ?

Би програмист мэрэгжлээр сурч байна. Гэвч програмист мэрэгжлээр сурч байгаа биднийг өөр бусад хүмүүс тооцоолуур дээр юм хийдэг, бүр хэрэглээний зүйлсийг хэрэглээний програм дээр хийгээд сууж байдаг (шивэх, хэвлэх г.м.) хүмүүс гэж бодоцгоодог юм шиг байгаа юм? Жишээ нь л гэхэд би, хоёр жил Linux үйлдлийн системийг судлаж Wind0ws үйлдлийн системийг XP хувилбар дээрээс цааш нь сайн мэдэхгүй. Сүүлдээ Wind0ws XP-гээ ч мэдэхээ байсан. Wind0ws-ийг би орхиж байхдаа driver гэдэг үгийг сонсож байснаас суулгаж, техниктэй нь холбон тооцоолуурт таниулж байгаагүй. Office Word дээр юм шивэх, Excel дээр ганц хоёр бодлого бодохоос цаашгүй хүн. Гэтэл би юу хийдэг вэ? Өөрөөр хэлбэл програмист хүн ер нь ийм юм хийдэггүй юм бол өөр юу хийдэг юм бэ?

Хамгийн эхний ээлжинд бид тооцоолуур форматлах, вирус устгах зэргийг хийдэг байх албагүй, бүр мэдэхгүй ч байж болно. Тийм хүн өөрийгөө програмист гэж байвал битгий гайхаарай. Гэхдээ үүн дээр нэмээд ганц хоёр зүйл хэлий, таны арван мянган төгрөг төлөн байж хийлгэдэг тэр формат гэдэг үйлдэл чинь наад захын арван жилийн хүүхдийн мэддэг байх ёстой зүйл. Word дээр текст боловсруулах, Excel дээр хүснэгт үүсгэх зэрэг нь энгийн нэг ня-богийн гарын доорх хэрэглээ, орчин үеийн хүн таны орчин үеийн үүрэг бол энэ бүхнийг хийж чаддаг байх. XXI зуунд таны хамгийн эхэнд хийх ёстой зүйл бол энэ тооцоолуур гэдэг зүйлийг хэрэглээ талаас нь Англи хэл сурахаасаа өмнө тавьж эзэмших. Тэгвэл тооцоолуурын хэрэглээ гэж юу юм бэ?

Гар, хулгана, өсгөгч, тогны залгуур, дэлгэц зэрэгийг бие даан залгах
Тооцоолуураа тогонд аюулгүй залгах
Тооцоолуурын үйлдлийн системийг бие даан форматлах, форматлахаасаа өмнө хэрэгтэй файлуудаа өөр диск дээр хуулж авах
Тооцоолуураа зөв асааж, зөв эхлүүлэх
Файлыг зөөж, устгаж, нээн харж, өөрчлөх
Word дээр текст арван хуруугаараа шивэх
Excel дээр хамгийн наад захын тооцоог хийх
Тооны машиныг хаана байдгийг мэдэх
Интернэт гэж юу байдгийг мэдэж байхаас гадна интернэт хөтөч дээр цахим хуудсаа шалгаж, хариу бичих, спамыг таньж өөрийгөө хамгаалах
CD-г зурчилгүй арчилж, түүнийг тооцоолуурт хийн доторх файлуудыг харах, дуу сонсох, хуулж авах
CD флаш хоёр нь ялгаагүй хоёр зүйл гэдгийг мэдэж байх
Мэссэнжир програмын вэбкам нь камергүй үед ажиллахгүй гэдгийг хар ухаанаар ойлгодог байх
Зөв унтраахгүй бол бүх юм будаа гэдгийг ухамсарлаж байх...

гээд л яваад л байна. Хэрвээ та дээрх зүйлсийг хийж чаддаггүй бол хийж сур, сурч чадахгүй гэвэл та хөдөө гарч мал хариул. Гүй ер нь малчин хүн хүртэл дээрхүүдийг хийж чаддаг байх хэрэгтэй. Харин програмист гэдэг нь шал өөр!!!

Програмист бид наад тооцоолруур гэдэг зүйлийг чинь хараагүй ч байсан болно. Хэрэглээндээ нэвтрүүлэхгүй ч байсан болно. Интернэт гэдэг зүйлийг чинь ойлгоогүй ч байсан болно. Та тэгээд ингэж бодож байна уу? "Тэгээд эд чинь өөр юуг програмчлах юм бэ?" гэж. Тэгвэл хэлий, бид цахилгаан печ, хөргөгч, будаа агшаагч зэргийг програмчилдаг. Таны утасны эхлүүлэх хэсгийг, үйлдлийн системийг, вэб хуудсыг, микрофоныг, iPod-ыг, тооцоолуурын драйверыг, хэрэглээний аппликэйшнийг гэх зэрэг зүйлийг програмчилдаг. Програмчлах гэдэг нь өдөр тутам интернэт ухах, гар утсаа оролдохтой адилгүй юм. Бидний хийдэг тэр програмчлал нь хав хар, өнгө үзэмжгүй дэлгэц дээр цав цагаан, тэнэг фонтоор бичигдсэн, галзуу хүний өдрийн тэмдэглэл мэт кодуудыг бичих, шалгах, ажиллуулах, хөгжүүлэх байдаг. Бид матрикс кинон дээр гардаг шиг тийм гоё ногоон бичгийг урсгадаггүй, тэр гоё урсах ногоон бичгийг зүгээр хараад суудаггүй, ер нь л төсөөлж байснаас чинь шал өөр хүмүүс. Тэр хар дэлгэц дээр суухад бидэнд хамгийн сүүлийн үеийн тооцоолуур байх ч хэрэг байхгүй. Элдвийн Wind0ws 7 гэх мэтийг суулгаж, дууны картыг нь таниулан, крак, кэийг нь хайх хэрэг ч байхгүй. Тийм зүйлсийг мэдэхгүй ч байсан болно.

Програмчлал гэдэг нь дэлхий дээр хүмсүүийн хийж байсан зүйлийг илүү хурдан болгох, хийх боломжгүй зүйлсийг хийх, цаашлаад хийхийг төсөөлөө ч үгүй байсан зүйлсийг хамгийн төгсрүү, өөрөөр хэлбэл хамгийн алдаа багатай, хамгийн зөв шийдэлрүү хөгжүүлж, бүтээж байдаг үйл юм. Таны ашиглаж байгаа наад үйлдлийн системийг чинь бидний туслалцаагүйгээр, өөрсдөө ашиглаад явчихаасай, өөрсдийн ажлыг хөнгөвчлөөд илүү үр бүтээмжтэй, хурдан ажиллаасай гэсэндээ бүтээж, хийж байдаг хүмүүс болохоос заавал мэддэг байх албагүй хүмүүс нь програмистууд юм.

Програмист гэдэг нь техник технологид амь оруулж, амин тэр сүнсийг нь илүү бага хэмжээтэй, илүү өндөр бүтээмжтэй, илүү хурдан ажиллагаатай, илүү цөөн алдаатай, илүү, илүү байлгах гэж өдөр шөнөгүй тэр хар дэлгэц дээр урсах цагаан, ногоон кодыг ширтээд сууж байдаг хүмүүс. Битгий биднээр бидний мэдэхгүй зүйлсийг хийлгэж зовоогооч, өөсдөд чинь зориулсан зүйлийг өөрсдөө хийж сураач, МТ гэж бодохоороо тооцоолуурыг бодохоо болиоч, вирус, формат гэдэг үгийг програмистууд хийх ёстой гэдэг тэнэг бодлоо орхиоч гэж програмист ахан дүүс нь та бүхнээсээ хүсэмжилмой!!!

Java хэлний ном/Монгол хэл дээр/.pdf

2009-11-08T04:13:00.008+08:00

Платформ хамааралгvй, хаана ч ажилдаг бvрэн Объект Хандлагат Хэл болох "Java" хэлний Монгол хэл дээрх номыг анхлан суралцаж буй оюутан залуустаа зориулж хvргэж байна. Эх хэл дээрх иймэрхvv ном олдож муутай байдаг учраас танд их тус болно гэдэгт итгэлтэй байна. Одоо програмчлалын энэ vед .Нэт, Жава (Java) гэсэн 2 их уул байгаа. Энэ хоёрыг эзэмшиж чадвал Монгол програмист та дэлхийн хаана ч vнэлэгдэж чадна. "Нэг удаа бич, Мянган удаа ашигла" гэдэг... Сvvлд хийсэн судалгаагаар Жава технологи нь дэлхий даяар 800 сая компьютер, 1,5 сая гар утас, 2,2 сая смарт картанд ашиглагдаж байна гэсэн дvн гарчээ.

Java хэлний ном татах.pdf

Монгол МТ мөрөөдөл

2009-11-06T21:13:00.003+08:00

Мөрөөдөх үү? Монголын МТ-ийн залуусаа?

Дэлхийн бүх тооцоолуур, бүх гар утас, тооцоолуурын бүхий л техник технологи Тайвань гэдэг жижигхээн улсад үйлдвэрлдэгддэг гэхэд хилсдэхгүй. Apple комани iPhone, iPod зэргээ, Lenovo ThinkPad, IdeaPad зэргээ гээд л лаг лаг брэндүүд Тайваньгүйгээр юу ч хийж чадахгүй. Учир нь техник технологийг тэдэн шиг яс хирнээ хурдан, хямдхан хийдэг газар өөр хаана ч үгүй. Тэнд гэр бүл болгон энэ чиглэлээр мэрэгшсэн байдаг, гэр бүл бүр нэг компани, харин аав нь бол компанийн захирал. Хэрвээ та Тайваньд очоод нэг хүний толгойруу чулуу шидвэл тэр чулуу чинь хамгийн баян компанийн захирлын толгойг онох болно. Тэнд бүгд л HardWare гэгч зүйлийг хөгжшин залуугүй ярина. Тайвань бол тооцоолуурын техник үйлдвэрлэлийн хаан улс.

Харин одоо Монгол... Таны энэ нийтлэлийг уншиж байхад чинь энэ бүхэн эхлэх болно.

"Дэлхийн хамгийн анхны хүн-киборгийн хиймэл оюун ухааныг Монголын МТ сургуулийн оюутнууд гар дамжсан дипломын ажлаараа хийж дуусгалаа. Техник хангамж нь Япон улсад хийгдсэн бөгөөд нэг сарын дараа их тархинд нь бүрэн суулгаж дуусах юм" гэсэн мэдээ 2012 оны 3 сарын 7-ны өдөр 15:00 цагт CoSMoSBirds-ийн YouTube сувгаар цацагдсан байх юм. Энэ хаягаар ороод харж болох юм (ирээдүйд яг тэр цагтаа энэ линк тавигдана)

Өглөө босоод Болдоо жорлондоо ороод ноолийн цаасны тогтоогуураас мэйлээ шалгачаад ганц хоёр хариу бичиж дуусаад гараа угаангаа өөдөөс нь харан байрлах толиноос хэдэн хөгжилтэй бичлэг YouTube-ээр үзчихнэ. Тэгээд л хэдэн өндөг хагалж печиндээ шарангаа печнээсээ сэтгэл сэргээм сайхан дуу сонсчихно. Болдоогийн өглөө сайхан эхэллээ.

За тэгээд гэдэс цадсан тэрээр 10 настай дүүгийнхээ өрөөгөөр шагайвал дүү нь
- Ёоо! Битгий саад болоод байлдаа, өчигдөр энэ IBM-ийн захиалсан програмыг дууслгах хэрэгтэй байсан мартчиж гээд хөөж байх юм гэнэ.
- Хүе аав! Өглөөний мэнд?
- Өө мэнд мэнд, за мэнд гэснээс нөгөө Токиогийн замын хөдөлгөөний програмын А хэсгийг маргааш дуусгаад өгөх ёстой шүү дээ!
- Мэдэж байгаа. Гэхдээ би өнөөдөр LV-гийн ажилтан бүртгэлийн програмын алдааг шалгаж дуусах хэрэгтэй байна аа. Ядаж байхад ээж Lexus lf-ийн шинэ загварт зориулсан тэнцвэрийн програм зохиоход тусал гээд дарамтлаад байхын гэж өглөөний гэр бүлийн яриа эхлэнэ.

Болдоо агаар амьгалангаа найз охинтойгоо амьдаар уулзах төлөвлөгөөтэй түр гэрээс гарлаа. Очсон чинь найз охин нь
- Чи Монгол эр хүн байж болзооноосоо 3 минут хоцорлоо
- Ёоо би 2 минут л хоцорлоо шүү дээ
- Бараг л 3. За тэр ч яахав, юу байна миний өөлкнөөр?
- Юу байхав, өчигдөр завгүй байсан болохоор чатлаж чадаагүй юм шүү
- Өө заза надаас илүү ажил чамд бас байна аа?
- Нөгөө л LV-гийн ажилтан бүртгэх нэгдсэн онлайн...
- Аан тэрийгээ дуусгаагүй л байгаа юм уу?
(найз охины утас дуугарав)
- Өө дарга мэйл бичсэн байна.
- Юу гэж байхын?
- Манай ажлын газрын хийсэн амьтан хамгаалах систем Африкт амжилттай туршигдсан гэнэ ээ. Өнөөдөр 2 цагаас хайр нь гялс Африк луу нисчээд л хүрээд ирий за?
- Өө тэгээд одоо 1 цаг болох гэж байна шүү дээ. Хүргээд өгье гээд тэд цаашаа алхаж байтал нэг өвгөн гуйлга гуйгаад зогсож байх юм гэнэ. Дээр үеийн лаптоп өвдөг дээрээ тавьсан өвөөд ганц хоёр төгрөгийг дансаар нь шилжүүллээ.

Найз охиноо суулгаж өгөөд гэртээ ирээд оюуны ажлаа хийнэ. Өдөр хичээлдээ явах цаг боллоо. Явах ч гэждээ хичээлдээ суух, тэр хийж байгаа ажлаа бүгдийг нь хааж байгаад хичээлийнхээ програмыг гаргаж ирээд нэг цагийн турш багшийнхаа бэлдсэн эх дээр хичээлээ хийж хамгаалснаар өнөөдрийн хичээл дуусав. Хийж байсан ажлуудаа хийж дуусгаад оройны хоолоо бүгд нэг ширээндээ суугаад иднэ. Оройн хоол ч гэж дээ гэр бүлийн хурал, компаний уулзалт гэж хэлж болмоор бөөн ажил хэргийн яриа тэнд яригдана.

Ийм маягаар л Болдоогийн нэг өдрийн амьдрал дуусна.

Ядаж байхад Монголын гэр бүлүүдийн 70% гаран нь Болдоогийн гэр бүлтэй эн дүйж өрнөнө.

Сониноос өглөө TIME сэтгүүл гарчиглаж суухад нүүрэн дээр нь томоос том Чингис хааны лаптоп барьцан зураг, дээр нь "Монгол програм хангамжийн хаан улс мөн үү?" гэдэг гарчиг хэвлэгдсэн байх юм. Гайхаад уншиж үзтэл дотор нь:

Арван жилийн өмнөх Монгол улсыг өнөөгийн байдалтай нь харьцуулж үзвэл их сонин үр дүн гарна. Тэд арван жилийн өмнө анхныхаа алтан медалийг олимпоос авч байсан, арван жилийн өмнө тэдний 60% нь ядуугийн зовлонгоор амьдарч байсан, арван жилийн өмнө газрын бүх баялагаа харийн нөхдөд алдаж, оронд нь авсан хэдэн төгрөгөө ард иргэддээ хувааж өгөөд тэр мөнгө нь бүгд Эрээний өмч болж байсан, арван жилийн өмнө тэд програм хангамжийн оутсоурсингийг үлэг салга хийдэг байсан бол өнөөдөр тэд завсар зайгүй инсоурсинг хийж байна. Тэд гадны том том төслүүдийг аваад, түүнийгээ гадныхнаар хийлгээд Монгодоо шалгаж, нийлүүлээд эргүүлээд нийлүүлж байна. Тэд арван жилийн өмнө 3-хан сая хүн амтай байсан бол одоо тэд 3-ын гурван сая хүн амтай болжээ. Монголчууд цөөхүүлээ ч гэсэн хүчирхэг програм хангамжийн шийдлийг хамгийн хямд үнээр хийж байна. Маш олон програм хангамжийн команиуд өрсөлдөөнөөс бус Монголын хэт монополиоос болж бөөн бөөнөөрөө нуран унасаар байна. Өнөөдөр NASA Ангараглуу явуулах хөлгөө Microsoft-оор маш өндөр үнээр програмчлуулж дэлбэлэх үү? Монголчуудаар нээлттэй эхийг ашиглуулж хийлгээд хамгийн бага зардлаар амжилттай, найдвартай нислэг хийлгэх үү? гэдэг хоёр замын аль нэгийн сонгоход хүрээд байна. Харамсалтай нь NASA аль замыг сонгох нь мэдээж биз ээ.

Амеркийн бүх тооцоолуурууд Apple компанийн бүтээгдэхүүн байх авч цаанаасаа Соёмбо UNIX гэдэг үнэгүй OS-той ирдэг. Гэхдээ иргэд тэр програмыг устгаад Coёмбо Linux систем суулгахыг илүүд үзэх болжээ.

Дэлхийн програмистуудын жил бүрийн хамгийн дуртай үе бол 12 сарын 31-ний өдөр 12:00 цаг байдаг. Учир нь тэр үед Монголын ерөнхийлөгч үг хэлнэ. Жилийн зөвхөн энэ үед дэлхийн бүх хандалтууд ганц ерөнхийлөгчийн үг хэлж буй сайтлуу орж ирдэг учир хамгийн хүчирхэг супер сүлжээний сэрверийг ажиллуулна. Жилийн өөр ямар ч үед энэ сэрверийн хүчин чадал ингэтлээ шавхагдахгүй. Дэлхийн сүлжээний төв цэг зөвхөн тэр Монголын супер сэрвер дээр байрлаж байдаг болсон нь сонин зүйл биш юм.

Энэ бүхний нууц юу юм бэ?

гэж байх юм. TIME-д хариу хэллээ. Энэ бүхний нууцыг тайлахыг хүсвэл доорх нийтлэлийг үг үсгээр нь орчуулаад уншаарай. Учир нь надаа та нарын Англи хэл байхгүй, байх ч хэрэг алга. Учир нь дэлхийн Мэдээлэллийн хэл нь Монгол болсон.

Нууц:

Арван жилийн өмнө Монгол гэдэг улс ядуу байсан нь үнэн. Арван жилийн өмнө Монголчууд одоогийнх шигээ цөөхөн байсан нь үнэн, тэр үед бүгд тарзан мэт соёлгүй байсан нь ч үнэн. Харин одоо та нар гайхаж байна уу? Гэхдээ л хэчнээн ч биднийг дууриаж далдганаад та нар юм олж долоохгүй. Бидэнд дараах хоёр хаана ч давтагдашгүй давуу тал байдаг:
- Цөөхөн
- Ухаантай
Цөөхөн байх нь бидэнд нэг бүхэл болон нэгдэж, бие биенийгээ илүү мэдэр ч хөдлөхөд тус бодог. Ухаан гэдгийг би IQ болон сэтгэн бодох хурдаар хэмжих гэсэнгүй. Монгол ухаан гэдэг бол үе удам, ген дамжин ирсэн, өвөрмөц төсөөлөх чадвар, гоц гойд сэтгэх урлаг, илүү нарийн мэдрэх мэдрэмж зэргээр үнэлэгдэнэ. Харин дэлхий дээр Монголчуудын ганцхан гоц гойд сэтгэх урлагтай өрсөлдөхүйц ард түмэн бол Жүүдүүд буюу Еврэйчүүд юм.

За нуршихаа болий. Энэ бүхний нууц нь арван жилийн өмнө бичиж байсан энэ нийтлэл биеллээ олсонд байгаа юм.

Анхаарал тавьсан TIME сэтгүүлийнхэндээ баярлалаа.

Terminal хичээл No2: Дэлгэц дээрх тушаалууд

2009-11-06T12:34:00.002+08:00

Энэ удаагийн хичээлээрээ бид тушаалуудыг хэрхэн, яаж өгөх биш харин ханын цаас болгож тавьдаг хөөрхөн зургийг санал болгож байна. Дээрх тушаалуудыг нь туршиж үзээрэй. Дараагийн хичээл дээр дээрх тайлбаруудыг нь орчуулаад, жишээгээр баяжуулаад тавих болно оо. Мэдээж дээр нь өөр тушаалуудыг тавина. За амжилт хүсий. Зургаа татаж аваад Linux ҮС-ийнхээ Wallpaper болгоорой.

(зурган дээр дараад ориг хэмжээгээр нь татаад аваарай)